به بهانه ی نفوذ ریزگرد عربی به شهرهای مختلف کشورمان و آلوده کردن آسمان و فضای کشور مطالبی را از سایت های مختلف جمع آوری کردم تا اطلاعات یکجا و مناسبی را در مورد آلودگی هوا و ریزگرد و راهکارهای مقابله با آن در اختیار قرار دهم:

در شهرها، ماشین‌ها و اتوبوس‌ها، هواپیماها و نیز صنایع و ساختمان‌سازى ممکن است باعث آلودگى هوا شوند.
در خارج از شهرها غبار حاصل از شخم زدن زمین به وسیله تراکتورها، ماشین‌ها و کامیون‌هایى که در جاده‌هاى شنى یا خاکى مى‌رانند، ریزش کوه و دود حاصل از آتش سوزى بیشه‌ها و مزارع باعث آلودگی‌هوا می‌شود.
یک عامل مهم دیگر آلودگى هوا در اغلب شهرهاى بزرگ گاز ازن در سطح زمین است. ازن در سطح زمین هنگامی تشکیل می‌شود که گازهاى آلاینده حاصل از اتومبیل‌ها و سایر وسائلى که سوخت مصرف مى‌‌کنند با نور خورشید واکنش مى‌کند؛ در نتیجه گاز ازنی به وجود می‌‌‌‌آید که براى انسان سمى است.
این گاز ازن در شرایط ساکن بودن هوا، درخشندگى نور خورشید و آب‌وهوای گرم بیشتر به وجود می‌‌آید. این ازن در سطح زمین را نبایدبا "ازن خوب " که کیلومترها بالاتر در قسمت فوقانى جو زمین قرار دارد و اشعه ماوراء بنفش مضر خورشید را جذب می‌کند اشتباه گرفت.
اگزوز اتومبیل در شهرها آلاینده‌های متعددى را از خود خارج مى‌کند از جمله مونوکسیدکربن، دی اکسید نیتروژن، دى‌اکسید گوگرد، ذرات معلق از جمله ذرات کوچکتر 10 میکرومتر،بنزن، فرمالدئید، هیدروکربن‌های چندحلقه‌ای.

اوزون که جزء اصلی مه دود است، گازی است که از ترکیب اکسید نیتروژن و هیدروکربنها در حضور نور آفتاب بوجود می‌آید. در اتمسفر ، ازن بطور طبیعی به صورت لایه‌ای که ما را از اشعه ماورای بنفش محافظت می‌کند، وجود دارد. ولی زمانی که در سطح زمین تولید شود، کشنده است.

اوزون از کجا می‌آید؟

اتومبیلها ، کامیونها و ... ، یکی از اصلی ترین منابع اوزون هستند. در سال 1986 ، مقدار حیرت انگیز 6.5 میلیون تن هیدروکربنهای مختلف و 8.5 میلیون تن اکسیدهای نیتروژن توسط خودروهای موتوری وارد هوا شدند. نیروگاهها ، کارخانه‌های شیمیایی و پالایشگاههای نفت نیز سهم بزرگی در همین مساله دارند و نیمی از انتشار هیدروکربنها و نیتروژن در کشور آمریکا مربوط به آنهاست.

خطر مه دود

صدمات ریوی ناشی از هوای آلوده به اوزون ، خطری است که هر 3 نفر از 5 نفر با آن روبرو هستند. اکثر مردم نمی‌دانند که مه دود به غیر از انسان به سایر موجودات زنده هم آسیب می‌رساند. مه دود ازنی ، مسئول صدمات زیاد به درختان کاج و نابودی محصولات کشاورزی در بسیاری از مناطق کشاورزی است.

هوای آلوده چیست؟

هر ماده‌ای که وارد هوا شود ، خواص فیزیکی ، شیمیایی و زیستی آن را تغییر می‌دهد و به چنین هوای تغییر یافته ، هوای آلوده گویند.

عوامل آلوده کننده هوا

• عوامل طبیعی: فوران‌های شدید آتشفشان ، وزش توفان ، بادهای شدید و … ، گازها و ذراتی را وارد هوا می‌کنند و سبب آلودگی آن می‌شوند.
  
• فعالیت انسان: کارخانجات صنعتی ، کشاورزی ، شهرسازی ، وسایل گرمازا ، نیروگاهها ، وسایل نقلیه و ... ، از عوامل آلوده کننده هوا هستند.

مواد آلوده کننده هوا

• منوکسید کربن: گاز سمی منوکسید کربن ، بطور عمده مربوط به خودروهایی است که مصرف سوخت آنها بنزین می‌باشد. این خودروها مقدار زیادی گاز CO را از طریق لوله اگزوز وارد هوا می‌کنند.
  
• دی‌اکسید گوگرد: عمدتا مربوط به نفت کوره (نفت سیاه) است که در بعضی صنایع و تاسیسات حرارت مرکزی و تولید نیرو مورد استفاده قرار می‌گیرد.
  
• اکسیدهای نیتروژن دار: بطور عمده مربوط به نفت کوره ، گازوئیل و مقدار کمتری مربوط به مصرف بنزین و نفت سفید است.
  
• هیدروکربن‌های سوخته نشده: عمدتا مربوط به خودروهایی است که بنزین مصرف می‌کنند. نفت کوره و گازوئیل در این مورد سهم کمتری دارند.
  
• ذرات ریز معلق: بطور عمده ، از سوختن نفت کوره حاصل می‌شود.
  
• برمید سرب: در نتیجه مصرف بنزین در موتور اتومبیل‌ها حاصل می‌شود.
  
• سایر ترکیبات سربی: بنزین خودروها اغلب دارای ماده‌ای به نام تترا اتیل سرب است که به منظور روان کردن کار سوپاپ‌ها و به‌سوزی بنزین به آن اضافه می‌شود. این ماده هنگام سوختن بنزین ، باعث پراکنده شدن ذره‌های جامد و معلق ترکیبات سرب در هوا می‌شود که هم سمی‌اند و هم به صورت رسوب‌های جامد وارد دستگاه تنفسی می‌شوند.

در جایی دور ، بالای سر ما ، لایه نامرئی و ظریفی از اوزون وجود دارد که ما را از تشعشعات خطرناک ماورای بنفش خورشیدی محافظت می‌کنند. لایه ازن قرنهاست که آنجا بوده است.

ولی اکنون انسان این سپر محافظ را از بین می‌برد. کلرو فلوئورو کربنها (CFCS) ، هالونها (halons) ) و سایر مواد شیمیایی مصنوعی ، در 10 تا 50 کیلومتری بالای سر ما شناورند. آنها تجزیه شده ، مولکولهایی آزاد می‌کنند که اوزون را از بین می‌برد.

CFC ها چه موادی هستند؟

CFC ها موادی هستند که صدها مصرف گوناگون دارند. زیرا آنها تقریبا غیر سمی و مقاوم در برابر شعله بوده ، براحتی تجزیه نمی‌شوند. به خاطر چنین پایداری ، آنها تا 150 سال باقی خواهند ماند. گازهای CFC به آرامی تا ارتفاعات 40 کیلومتری صعود کرده و در آنجا تحت نیروی عظیم تشعشعات ماورای بنفش خورشید شکسته شده ، عنصر شیمیایی کلر را آزاد می‌کنند.

بعد از آزادی هر اتم کلر قبل از برگشت به زمین که سالها طول می‌کشد، حدود صد هزار مولکول اوزون را از بین می‌برد. سه و شاید پنج درصد لایه ازن در سطح جهان تاکنون توسط گازهای CFC تخریب شده است.

با تخریب ازن در لایه‌های بالای اتمسفر ، کره زمین اشعه ماورای بنفش دریافت می‌کند که موجب بروز سرطان پوست ، بیماری آب مروارید چشم و تضعیف سیستم دفاعی بدن می‌شود. با نفوذ بیشتر اشعه ماورای بنفش از لایه‌های اتمسفر ، اثرات آن روی سلامتی بدتر شده ، بهره‌دهی محصولات کشاورزی و جمعیت ماهی‌ها کاهش خواهد یافت و آسایش هر فرد روی این سیاره تحت تاثیر قرار خواهد گرفت.

نگرانی روز افزون

اثرات زیست محیطی مقادیر عظیمی از مواد زاید خطرناک که هر ساله تولید می‌شود، موجب نگرانی بیش از پیش شده است. در سال 1983 ، 266 میلیون تن مواد زاید خطرناک تولید شده است.

تهدید اکوسیستم‌ها

کشورهای پیشرفته بیش از هفتاد هزار ماده شیمیایی مختلف تولید می‌کنند که بیشتر آنها بطور کامل از نظر ایمنی آزمایش نشده‌اند. استفاده نامحتاطانه از این مواد ، مواد غذایی و آب و هوای ما را آلوده کرده ، اکوسیستمهایی را که ما به آنها متکی هستیم، شدیدا" تهدید می‌کند.

راهیابی مواد شیمیایی به محیط زیست

مواد شیمیایی به بخش جدا نشدنی از زندگی روزانه ما تبدیل گشته‌اند. ما از وسایل رفاهی مانند پلاستیکها ، پودرهای رختشویی و آروزولها که از مواد شیمیایی ساخته شده‌اند، استفاده می‌کنیم. ولی اغلب از هزینه پنهانی که ناشی از آنهاست بی‌خبریم. نهایتا آنها از طریق محلهای دفن زباله ، زهکشیها و فاضلابها به آب و یا زمین راه پیدا می‌کنند.

مواد سمی در پلاستیک‌ها

اگر چه مصرف کنندگان به ندرت محصولات پلاستیکی را که روزانه ساخته می‌شود و بسته بندی‌ که در آن خرید می‌کنند، به مساله آلودگی سمی ربط می‌دهند، باید دانست که اکثر مواد شیمیایی که در تولید و ساخت پلاستیکها مورد استفاده قرار می‌گیرند، بسیار سمی هستند. برحسب درجه بندی EPA باید دانست که از 20 ماده شیمیایی که تهیه آنها موجب تولید بیشترین مقدار کل مواد زاید خطرناک می‌شود، پنج ماده شیمیایی از شش مورد اولی ، موادی هستند که بطور مستمر در صنایع پلاستیک‌سازی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

آلودگی هوا و باران اسیدی

باران اسیدی چیست؟

یکی از آثار و نتایج آلودگی هوا باران اسیدی است. در دو دهه اخیر و در برخی نواحی صنعتی و بر اثر فعالیت‌های کارخانه‌ها میزان دی‌اکسید گوگرد و دی‌اکسید ازت در هوا افزایش یافته است. این دو ماده در اتمسفر با اکسیژن و بخار آب واکنش شیمیایی ایجاد می‌کند و به صورت اسید نیتریک و اسید سولفوریک در می‌آید. این ذرات اسیدی مسافت‌های طولانی را بوسیله باد طی می‌کنند و به صورت باران اسیدی بر سطح زمین فرو می‌ریزند. چنین بارش‌هایی ممکن است به صورت برف یا باران یا مه نیز در بیاید.

پیامدهای باران اسیدی

• باران اسیدی باعث از بین رفتن بناها و آثار تاریخی بخصوص در ساختمان‌هایی که از سنگ مرمر یا آهک ساخته شده باشند، می‌شود.
  
• باران اسیدی میزان حاصلخیزی خاک را کاهش می‌دهد و حتی ممکن است مواد سمی را وارد خاک‌ها کند .
  
• باران اسیدی موجب نابودی درختان و کاهش مقاومت آنها بخصوص در برابر سرما می‌شود.

ریزگرد (به انگلیسی: haze) پدیده‌ای است که از ترکیب ذرات ریز گرد و غبار با آلاینده‌های شهری به وجود می‌آید و این ترکیب برای بیماران تنفسی بسیار مضر است.

در ایران منشاء اصلی این پدیده کویرها و باتلاق‌های در حال خشک‌شدن عراق است. سه کشور ایران، عراق و عربستان به‌صورت مشترک هزینه‌های مالچ‌پاشی این اراضی را تأمین و تمام اراضی در فصل خاصی از سال مالچ‌پاشی می‌شد. مالچ ماده چسبنده گرفته شده از مواد نفتی است که برای تثبت شن‌های روان در اراضی بیابانی استفاده می‌شود. به‌علت بروز برخی مشکلات و تغییر رویه دولت‌ها در این ارتباط، این اقدام صورت نگرفت و پدیده ریزگرد به‌صورت گسترده بخش‌هایی از کشور را مورد هجوم قرار داد.

*آلودگى هوا چه علائمى در فرد ایجاد مى‌کند؟
آلودگی هوا می‌تواند باعث تحریک چشم و گلو و ریه‌ها شود. سوزش چشم سرفه و احساس سنگینى در سینه در هنگام قرار گرفتن در معرض آلودگى شدید شایع است.
افراد مختلف واکنش‌های متفاوتى به آلودگى هوا نشان می‌دهند.برخى ممکن است از احساس سنگینى در قفسه سینه و سرفه شدیداً ناراحت باشند و برخى دیگر ممکن است هیچ واکنشى نشان ندهند و متوجه آلودگى هوا نباشند.
با توجه به اینکه ورزش و فعالیت جسمى نیاز به تنفس سریع‌تر و عمیق‌تر دارد، ممکن است باعث تشدید علائم فوق شود. بیمارانى که مبتلا به بیمارى قلبى مانند آنژین صدری، بیمارى هاى ریوى مانند آسم یا آمفیزم هستند، معمولاً حساسیت بیشترى به آلودگى هوا دارند و زود تر از دیگران متوجه آن مى‌شوند.

*تاثیر آلودگى هوا بر سلامتی
خوشبختانه در اغلب افراد سالم با برطرف شدن آلودگى هوا علائم ناشى از آن هم برطرف مى‌شود. اما برخى افراد حساسیت بیشترى به اثرات آلودگى هوا نشان دهند.
ریه‌هاى کودکان ممکن است با میزان کمتر آلودگى هوا احساس ناراحتى کنند. کودکان در مناطق داراى هواى آلوده بیشتر دچار برونشیت و گوش‌درد مى شوند.
مبتلایان به بیمارى قلبى یا ریوى با شدت بیشترى به هواى آلوده واکنش نشان مى‌دهند.این افراد در طول دوره آلودگى شدید هوا باید فعالیت‌هاى خود را در بیرون خانه محدود کنند و مراقبت‌هاى‌ پزشکى بیشترى را خواستار شوند.
به غیر از مرگ و میرهاى ناشى از آلودگى بسیار شدید هوا در کوتاه‌مدت، هر روز بیشتر و بیشتر مشخص می‌شود که آلودگى هوا به مقدار کم در درازمدت می‌تواند اثرات زیان‌‌آوری بر روی انسان‌ها داشته باشد.

*در مقابل آلودگى هوا چه باید کرد؟

به گزارش‌هاى روزانه سازمان هاى کنترل ‌کننده کیفیت هوا توجه کنید. در تهران مى توانید به وب‌سایت شرکت کنترل کیفیت هوا www.aqcc.org مراجعه کنید و وضع آلودگى هوا را به تفکیک مناطق مختلف شهر ببینید.
براى سنجش کیفیت هوا از معیارى به نام "ضریب کیفیت هوا " (Air Quality Index=AQI) یا استفاده می‌شود که بر حسب شدت آلودگى از صفر تا 500 درجه‌بندی می شود.این شاخص عمدتا میزان ازن در سطح زمین و ذرات معلق ( یه جز شمار گرده‌‌های گیاهی) را می‌سنجد، اما ممکن است اندازه دی‌اکسید گوگرد و دی‌اکسید نیتروژن هم در آن لحاظ شود.
این شاخص به علت حساسیت بیشتر امروزه جایگزین یک شاخص قدیمی‌تر یعنی "ضریب استاندارد آلودگی "(PSI) شده است.
AQI بالاتر از 100 نشان دهنده هواى ناسالم است. در صورتى که در منطقه زندگیتان AQI
از 100 بالاتر رفت به خصوص اگر هوا آفتابى باشد یا به علائمى مثل سنگینى قفسه سینه، سوزش چشم یا سرفه دچار شدید خودتان را از هواى آلوده دور نگه دارید و اقدامات زیر را انجام دهید:
حتى المقدور در طول روزهایى که میزان آلودگى هوا بالاست در خانه بمانید. میزان بسیارى از آلاینده هوا در داخل خانه کمتر از خارج خانه است.
اگر مجبورید از خانه خارج شوید، کارهاى خود را صبح زود انجام دهید یا آنها را به پس از غروب آفتاب موکول کنید. این مسئله به به خصوص از لحاظ اجتناب از ازن تولید شده در نتیجه تابش نور خورشید در هواى آلوده شهرهاى بزرگ اهمیت دارد.
در شرایط آلودگى هوا از ورزش یا فعالیت جسمى شدید در خارج خانه اجتناب کنید؛ هرچه سریع تر تنفس کنید این هواى آلوده بیشترى را وارد ریه‌هاى خود مى‌کنید.این اقدامات معمولاً در کودکان و بزرگسالان سالم جلوى ایجاد علائم را خواهد گرفت. اما اگر در نزدیکى یک منبع آلوده کننده مشخص زندگى مى‌کنید یا بیمارى مزمن قلبى یا ریوى دارید با دکتر خودتان مشورت کنید.

ممکن است در یک سفر قطب نما نداشته باشیم و یا قطب نمای ما از کار افتاده باشد. در این حالت نیاز داریم تا راه خود را بدون استفاده از قطب نما و به کمک خورشید، ماه و ستارگان و طبیعت اطرافمان بیابیم.
   برای یافتن موقعیتمان در یک سفر صحرایی ممکن است بالا رفتن از یک تپه و مشاهده اطراف ایده خوبی به نظر برسد. در بالای تپه خوب به اطرافمان نگاه می کنیم و آثار فعالیت انسان ها را می یابیم و می توانیم تصمیم بگیریم که به کدام سمت حرکت کنیم. اما اگر نقشه و قطب نما به همراه نداشته باشیم نمی توانیم مشخص کنیم که کدام جهت شمال است. پس برای تعیین جهات جغرافیایی می توانیم از یکی از روش های زیر استفاده کنیم.
  
   ١. روش خورشید و سایه:
   یکی از دقیق ترین روش ها استفاده از سایه و خورشید است. در این روش به یک آسمان صاف و مقداری زمان نیاز داریم. در این روش به وسیله ای برای اندازه گیری جهات نیاز نیست. تنها به یک چوب صاف به طول یک متر و دو قطعه چوب یا سنگ کوچک نوک تیز و یک تکه نخ یا طناب نیاز داریم. در صبح و کمی قبل از ظهر، درجه بندی را شروع می کنیم. چوب بلند را به صورت قائم در زمین فرو می کنیم. زمین اطراف چوب باید افقی و هموار باشد. حال یکی از چوب های کوچک را در زمین و درست در جایی که سایه چوب بلند تمام می شود، فرو می کنیم. طناب را به پایه چوب بلند بسته و سر دیگر آن را به چوب بلند نوک تیز می بندیم به صورتیکه وقتی طناب را کاملا می کشیم چوب نوک تیز به قطعه دیگری که در خاک فرو کرده ایم برسد. حال به کمک چوب نوک تیز یک نیم دایره بر روی زمین می کشیم و تا بعدازظهر صبر می کنیم. در طول روز سایه کوتاه و کوتاهتر شده و از ظهر به بعد دوباره بر طول آن افزوده می گردد. در ظهر و هنگامی که سایه در کوتاه ترین حالت خود قرار دارد بر روی نیم دایره راستای سایه را علامت می زنیم. در این حالت سایه راستای شمال را نشان می دهد. سرانجام سایه بلند شده و دوباره به نیم دایره رسم شده می رسد. این نقطه را باچوب نوک تیز علامت می زنیم. اگر طناب یا ریسمانی برای رسم دایره نداشتیم می توانید از یک چوب صاف بلند یا هر وسیله دیگری که بتوان با آن یک نیم دایره رسم کرد استفاده می کنیم.

سایه اجسام در صبح به سمت غرب است

سایه اجسام در عصر به سمت شرق است

حال خطی که دو چوب کوچک را به هم وصل می کند راستای شرقی – غربی را نشان می دهد. در حقیقت باید نقاط را به صورت دقیق مشخص نمائیم، زیرا هر دو نقطه که فاصله های مشابهی از قاعده چوب بلند داشته باشند برای ما خط شرقی – غربی را مشخص می کنند.
   یک راه سریع تر و البته تقریبی برای این روش وجود دارد که البته در پایین خط استوا نادرست خواهد بود. در اینحال نیاز به چوب تیز و طناب نداریم. نشانه اول را مشخص می کنیم و تنها 20 دقیقه صبر کرده و نشانه دوم را در زمین در انتهای سایه می کاریم و خط مابین این دو سایه تقریبا خط شرقی – غربی خواهد بود.

٢. استفاده از ستارگان و ماه:
   در شب می توانیم به کمک ستاره ها مسیر خود را مشخص نمائیم. در نیمکره شمالی ستاره ای که در هر لحظه و در تمامی اوقات در شمال قرار دارد ستاره قطبی (Polaris) نامیده می شود. حال چگونه این ستاره را در آسمان شب بیابیم؟ به راحتی این کار امکان پذیر است. چنانچه دب اکبر (Big Dipper) را که شبیه به یک ملاقه دسته دار است در آسمان بیابیم و فاصله دو ستاره انتهایی نوک کاسه ملاقه را به میزان 5 برابر امتداد دهیم به ستاره پر نوری که همان ستاره قطبی است می رسیم. این ستاره جزئی از دب اصغر بوده و همیشه جهت شمال را نشان می دهد.

در نیمکره شمالی ستاره قطبی جهت شمال را نشان می دهد.

در نیمکره جنوبی چلیپا جهت جنوب را نشان می دهد.

در نیمکره جنوبی باید چلیپا یا صلیب جنوبی (Southern Cross) را در آسمان بیابیم. تا راستای جنوب را به ما نشان دهد.

  به کمک ماه می توان ستاره قطبی را در آسمان مشخص نمود. اگر بتوانیم ماه را در آسمان ببینیم می توانیم جهت شمال را مشخص نمائیم. دو راه برای این کار وجود دارد.
   الف: هنگامی که ماه کامل است اگر به سمت ماه بایستیم رو به شمال ایستاده ایم.

ماه کامل جهت شمال را نشان می دهد.

با کمک هلال ماه می توان ستاره قطبی و جهت شمال را یافت

 ب: زمانی که ماه به صورت هلال است اگر دو نوک هلال را بوسیله خطی به هم وصل کرده و ادامه دهیم به ستاره قطبی می رسیم که جهت شمال را نشان می دهد. اگر فاصله ماه را تا ستاره قطبی در شب اندازه گیری کنیم می توانیم از این فاصله در روز که ماه مشخص است و ستاره قطبی ناپیداست برای یافتن شمال استفاده نمائیم.

٣. استفاده از ساعت:
   با کمک یک ساعت عقربه دار نیز می توان راستای شمال و جنوب را مشخص کرد. ساعت خود را جلوی چشمان خود گرفته و ساعت را به صورتی می گیریم تا عقربه کوچک که ساعت را مشخص می کند به سمت خورشید قرار گیرد. خط نیمساز زاویه بین عقربه کوچک و ساعت 12 راستای جنوب را نشان می دهد و جهت مخالف آن جهت شمال را مشخص می کند.
   در هنگام شب نیز ( از 6 عصر تا 6 صبح) چون خورشید در آسمان نیست. محل آن را معادل ساعتی که در آسمان هست در نظر می گیریم. دلیل تقسیم کردن ساعت به دو بخش این است که ساعت در شبانه روز 2 دور می زند ولی خورشید یک دور که البته این حالت مشکلی در تعیین جهت ایجاد نمی کند.

موقعیت یابی به کمک ساعت

بسیاری از مردم امروزه دارای ساعت دیجیتالی هستند. برای تعیین جهت کافی است ساعت را خوانده و روی یک کاغذ ساعتی عقربه دار که همان زمان را نشان دهد بکشیم و آن را روی صفحه ساعت خود قرار داده و به روشی که در بالا گفته شد جهت شمال و جنوب را مشخص نمائیم.
   این روش در هوای مه آلود و هنگامی که تنها هاله ای از خورشید مشخص است و جایگاه آن به خوبی قابل تشخیص نیست نیز کاربرد دارد. در این حالت کافی است یک تکه چوب نازک داشته باشیم و آن را به صورت قائم در زمین فرو کنیم و سایه آن در روی زمین هم راستا با جهت تابش خورشید بر روی زمین می افتد که نوک سایه دقیقا در جهت مخالف خورشید قرار می گیرد. حال که جایگاه خورشید مشخص شده است می توان از روش شرح داده شده راستای شمال و جنوب را مشخص کرد.

۴.سنجاق مغناطیسی:
   روش دیگری که می توان برای مشخص کردن راستای شمال و جنوب استفاده کرد، ساختن یک قطب نمای ساده است. برای این کار نیاز به یک سنجاق آهنی و یک لیوان آب است. سنجاق باید سبک باشد تا روی آب شناور بماند و یا می توانی از یک کاغذ یا برگ درخت در زیر آن استفاده نمود تا سنجاق به زیر آب فرو نرود. البته با چرب کردن سنجاق به کمک روغن نیز می توان از فرو رفتن آن جلوگیری نمود.
   چنانچه سنجاقی که به کار می بریم مغناطیسی باشد در این حالت آن را روی آب قرار می دهیم و سنجاق می چرخد وبرای ما راستای شمال – جنوب را نشان می دهد. اما اگر سنجاق مغناطیسی نباشد باید به کمک یک پارچه پشمی آن را مغناطیسی کنیم. و سپس این روش را به کار بگیریم. این روش دارای اشکالی می باشد، تنها راستای شمال-جنوب را مشخص می کند و برای ما محل شمال یا جنوب را مشخص نمی کند و ما باید به کمک روش های دیگر محل قطب ها را مشخص کنیم یا آنها را حدث بزنیم.

سوزن مغناطیس شده راستای شمال - جنوب را نشان می دهد.

 ۵. آثار طبیعی:
   روش دیگر استفاده از آثار طبیعی موجود است. هنگامی که قطب نمایی در اختیار نبود و خورشید و سایه ای وجود نداشت و ستاره ها در آسمان دیده نمی شدند می توان از این آثار در جهت یافتن قطب ها استفاده کرد.
  
   • در جنگل ها و در کنار درخت ها می توان آثاری را یافت که در یافتن جهت قطبین به ما کمک نمایند. یکی اینکه بیشتر شاخه های درختان به جهت جنوب رشد می کند و شاخه های کمتری در جهت شمال می رویند. این را می توان با ایستادن در راستای تنه درخت به خوبی مشاهده کرد.
   • بخش شمالی تنه درخت مرطوب تر از بخش رو به جنوب آن است و این به دلیل تابش کمتر خورشید به بخش شمالی می باشد. این را می توان از گلسنگ های روییده در بخش شمالی تنه درختان متوجه شد.
   • همچنین برخی جانوران مانند مورچه ها و موریانه ها لانه خود را در سمت روبه جنوب درختان که آفتابگیر است حفر می کنند.

جهت یابی با عوامل طبیعی

   • در بهار برف های روی دامنه های رو به جنوب زود تر از دامنه های شمالی ذوب می شوند.
   • همچنین گیاهان و بوته ها در دامنه هایی که رو به جنوب شیب دارند دارای ضخامت بیشتری می باشند.
   • میوه های درختانی که در دامنه های جنوبی قرار دارند سریعتر می رسد.
  
   این روش های طبیعی به صورت کامل قابل اطمینان نیستند و شرایط محیطی و می تواند توسط عوامل مختلف مانند باد تغییر کند. قبل از استفاده از این علائم بهتر است از روش های مطمئن تری که ذکر شد استفاده نمائیم.

داشتم نگاهی به پروژه های مهندسی بزرگ ساخته شده و در حال ساخت دنیا می انداختم و به بررسی عوامل طراحی ، مشاوران و پیمانکاران این طرح ها می پرداختم. چیزی که در مورد تمامی این پروژه ها  فارغ از بزرگی یا کوچکی آنها جالب توجه بود، مطالعات کاملا جدی و تخصصی و مشاوران حرفه ای آنها بود که با بودجه های کلان برای مطالعات فاز یک و دو پیش از ساخت هر پروژه به بررسی همه جانبه از جمله زمین شناسی محل پروژه پرداخته می شود. در کنار هر پروژه مهم و بزرگ و حتی پروژه های کوچک تر زمین شناسان خبره به کار گرفته شده و به مهندسین طراح مشاوره می دهند. چیزی که متاسفانه در پروژه های عمرانی ما اصلا شناخته شده نبوده و تنها در برخی از آنها به ارائه گزارش هایی سطحی و برای جلب رضایت کارفرما بسنده می شود.

سال های سال است که زمین شناسی  بالاخص زمین شناسی مهندسی در دانشگاه های کشور تدریس می شود و فارغ التحصیلان زیادی را به جامعه مهندسی کشور تحویل می دهد، اما متاسفانه کمتر از آنها در پروژه های مملکت استفاده می شود و کمتر پروژه ای را می توان دید که از یک تیم قوی زمین شناسی برخوردار باشد و این تیم بتواند با مطالعات خود به مهندسین طراح جهت اعمال استاندارد ها و تغییرات احتمالی در طرح و ایمن سازی بیشتر آن کمک کرده و مشاوره دهند.

ترس از بالا رفتن هزینه های احتمالی در طرح ها یکی از دلایل کارفرمایان برای استفاده نکردن از یک تیم مجرب زمین شناس است. در حالی که به کار گیری زمین شناس برای طرح نه تنها هزینه نیست بلکه سرمایه گذاری و نوعی بیمه کردن طرح به حساب می آید که هزینه در مقابل بازده آن در آینده و پایداری طرح مورد اجرا قابل احتساب نیست.

ساختار های تکتونیکی، چین ها، گسل ها، لرزه خیزی منطقه، سیل و سایر بلایای طبیعی، لایه های زمین، آب های جوی و زیر زمینی، پدیده های فرونشست، روانگرایی، کارست، لند اسلاید،  بیابان زایی و تپه های شنی، مواد و مناطق تشعشع زا و هزاران عوامل زمین شناسی دیگر تهدید کننده پروژه ها و سازه های دست بشر هستند و چنانچه توسط یک زمین شناس پیش از اجرای یک طرح مورد توجه قرار نگیرند می توانند هزینه های بسیار گزافی را به کارفرمایان پروژه تحمیل کرده و حتی پروژه را با شکست همراه کنند. از این دست پروژه های فراوانی را می توان در ممکلت خودمان یافت ، بزرگراه شهید کلانتری بر روی دریاچه ارومیه، سد پانزده خرداد، شهر سازی بدون توجه به آیین نامه های زلزله، برداشت های بی رویه از آب های زیر زمینی، پل ها و تونل های تخریب شده، روستا ها و شهر های سیل زده، سد های تخریب شده و... نمونه هایی از همین بی توجهی به علم زمین شناسی  و استفاده نکردن از مشاوران زمین شناسی است.

خوشبختانه در سال های اخیر توجه به این امر از سوی پروژه های دولتی کمی جدی تر گرفته شده است و ارائه گزارش های زمین شناسی و لرزه خیزی قبل از اجرای پروژه ها به صورت اجباری در آمده است. اما استفاده از این گزارش ها در طراحی ها نیز می بایست از سوی مهندسان طراح کمی جدی تر گرفته شود و آشنایی آنها با علوم زمین باید بیشتر از قبل شود. حل این معضل به عهده واحد های دانشگاهی است که علاوه بر جدی گرفتن زمین شناسی برای مهندسین عمران می باید طرح دروس زمین شناسی را با توجه به نیاز این مهندسین ارائه کنند تا به صورتی کاملا کاربردی مورد استفاده آنها در طراحی سازه ها قرار گیرد.

امید است استفاده از علم و دانشمندان زمین شناسی در پروژ های ملی و حتی پروژه های کوچکتر مورد توجه جدی مسئولان ذی ربط قرار گیرد تا از حوادث، تلفات، ضرر های مالی و جانی در آینده جلوگیری شود.

از لغت "ژاد" برای یک سری از سنگ های قیمتی استفاده می شود که در جواهرسازی، مجسمه سازی و سایر موارد تزئینی هزاران سال است که مورد استفاده قرار می گیرد. اکثر مردم از ژاد تصور یک سنگ جواهر سبز رنگ را دارند. در حالیکه ژاد در سری متنوعی از رنگ های سبز، سفید، بنفش کمرنگ، زرد، آبی، سیاه، قرمز و خاکستری وجود دارد.

آیا همه ژادها مشابه هستند؟

در گذشته تصور می شد که از نظر منشا همه ژادها از مواد مشابه ساخته شده اند. تا اینکه در سال 1863 یک فرانسوی به نام "آلکسیس دامور" پی برد که ژادها در حقیقت از دو کانی مختلف  "ژادئیت" و"نفریت" هستند. چون تشخیص این دو کانی از یکدیگر بسیار مشکل بوده و از لغت "ژاد" بصورت رایج در بسیاری از زبان ها و در تجارت جواهرات استفاده شده است، از این لغت برای ژادئیت و نفریت نیز بطور مشترک استفاده می شود.

ژادئیت و نفریت:

اگرچه ژادئیت و نفریت ظاهر و مشخصات فیزیکی مشابه دارند، اما مشخصا ترکیب کانی شناسی آنها متفاوت است. ژادئیت یک پیروکسن غنی از آلومینیوم است در حالیکه نفریت یک آمفیبول غنی از منیزیوم می باشد. این کانی ها قطعا دارای خواص شیمیایی متفاوت و ساختار بلورشناسی مختلف اند اما تفاوت های خواص ظاهری آنها اندک است.

چین از گذشته های دور در تولید ژاد پیشرو بوده است. اساتید هنرمند چینی از قبل سال 1863 با استفاده از ژاد های استخراج شده از برمه که کیفیت بالاتری از سایر منابع دارند آثار هنری و تزئینی بسیار نفیسی را خلق کرده اند. ژاد برمه مقاوم تر  بوده و جلاپذیری بهتری دارند. آنها به خوبی ژادئیت را از نفریت تشخیص داده و قیمت بالاتری را برای ژادئیت می پردازند. به هر حال آنها دانش شیمی و بلورشناسی مورد نیاز برای تشخیص ژادئیت از نفریت را نداشته و اینکار را به صورت تجربی انجام می دهند.

ژادئیت ریزدانه با درخشندگی و شفافیت خوب، گرانبها، همشکل و با رنگ سبز بسیار کمیاب است. ژادئیتی با این مشخصات چنانچه یافت شود "ژاد سلطنتی" نامیده می شود و به عنوان سنگی گرانبها از آن یاد می شود. در گذشته این نوع ژاد فقط در اختیار پادشاه چین قرار داشت ولی امروزه هر کسی می تواند یکی از این نوع خریداری نماید. ژاد های با کیفیت بالا می تواند ارزشی بالاتر از بهترین الماس ها داشته باشد.

چه سنگ های با ژاد اشتباه گرفته می شوند؟

اگرچه تشخیص بین ژادئیت و نفریت مشکل است، اما برخی مواد کم ارزش نیز ممکن است با ژاد اشتباه گرفته شوند. کوارتز سبز، آمازونیت، عمیق سبز، یشم، سرپانتین، آونتورین (نوعی کوارتز به رنگ سبز)، گارنت گروسولر، و مواد شناخته شده یا ناشناخته دیگر ممکن است به عنوان جایگزینی به جای ژاد استفاده شوند. همه این سنگ ها ممکن است در بازار به جای ژاد فروخته شوند و همه آنها می توانند رنگ، جلا، شفافیت بسیار شبیه به ژاد داشته باشند و عموم مردم نمی توانند آنها را از ژاد تشخیص دهند. برای تشخیص صحیح ژاد از سایر سنگ ها باید از میکروسکوپ، لوپ و نور فرابنفش کمک گرفت.

تاریخ استفاده از ژاد:

 بشر از 7 هزار سال قبل تاکنون از ژاد استفاده کرده است. اولین اشیاء ساخته شده از ژاد جواهراتی بوده اند که در آنها ژاد به عنوان سنگ قیمتی استفاده شده است. ژاد بسیار سخت و محکم است و در صورت شکسته شدن لبه های بسیار تیزی دارد. در گذشته های دور از آن در ساخت ابزار برش و اسلحه استفاده می شده است. انسان های اولیه در ساخت نیزه، نوک تیر کمان، چاقو و سایر ابزار برشی ژاد بکار می برده اند.

استفاده از ژاد در جواهر سازی:

ژاد یک ماده مقاوم  و بادوام  با رنگ های گوناگون است که در اشکال و شفافیت های مختلف وجود دارد. این مشخصات باعث شده تا این سنگ به سنگ قیمتی بسیار محبوب بدل شود. ژاد در ساخت انواع متنوعی از جواهرات مانند گردنبند، گردن آویز، حلقه، گوشواره، دستبند، تسبیح و ... به کار برده می شود. می توان از ژاد به صورت منفرد و یا در ترکیب با سنگ های قیمتی دیگر در پایه ای ساخته شده از طلا، نقره و سایر فلزات گرانبها استفاده نمود. این سنگ قیمتی همچنین در ساخت مجسمه های کوچک، زیور آلات، هنر مذهبی و ... بکار برده می شود.

پراکندگی ژاد در دنیا:

اغلب مردم گمان می پندارند که چین خاستگاه ژاد است. اگرچه چین یکی از مهمترین خاستگاه های معادن نفریت و یکی از بزرگترین تولید کننده محصولات ژاد است اما در این صنعت تنها نیست و ژاد در همه قاره ها به جز جنوبگان یافت شده و استفاده می شود. در آسیا، اروپا، استرالیا، امریکا و تعدادی از جزایر اقیانوس آرام در ساخت ابزار، اسلحه ها و جواهرات و لوازم آرایشی استفاده می شده است.

 منبع: سایت ژئولوژی

آب فشان ها سوراخ هایی در سطح زمین هستند که به صورت دوره ای ستون هایی از آب داغ و بخار از آنها خارج می شود. درحالیکه یک آب فشان کوچک هم پدیده ای شگفت انگیر است، برخی از آب فشان ها دارای فوران های هستند که هزاران گالن آب جوشان را تا چند صد متری به هوا پرتاب می کنند.

الد فیث فول (Old Faithful) یکی از نمونه های معروف و شناخته شده آب فشان در دنیاست که در پارک ملی یلوستون (Yellowstone National Park) امریکا واقع شده است. این آب فشان هر 60 تا 90 دقیقه حدود هزار گالن آب جوشان را حدود 100 تا 200 متر به هوا پرتاب می کند.

شرایط  تشکیل آب  فشان:

آب فشان ها پدیده های بسیار کمیابی هستند. آنها تنها جایی  تشکیل می شوند که مجموعه ای از شرایط غیر طبیعی  با هم منطبق شوند. در تمام دنیا  تنها حدود 1000 آب فشان وجود دارند که اغلب آنها در پارک ملی یلوستون امریکا قرار دارند.

برای تشکیل یک آب فشان شرایط زیر باید وجو داشته باشد:

1)     وجود سنگ های داغ در اعماق

2)     منابع آب زیر زمینی فراوان

3)     یک مخزن زیر زمینی آب

4)     شکاف هایی برای رساندن آب به سطح

آب فشان ها کجا یافت می شوند؟

اغلب آب فشان ها در 5 کشور آمریکا، روسیه، شیلی، نیوزیلند و ایسلند یافت می شوند. همه این مناطق از نظر زمین شناسی  در جایی واقع شده اند که دارای فعالیت های آتشفشانی هستند و یک منبع از سنگ های داغ در اعماق زمین هستند.

آب فشان ها اغلب چند وقت یکبار فوران می کنند؟

اغلب آب فشان ها بطور نامنظم فوران می کنند. در حالیکه برخی از آب فشان های شناخته شده فوران های منظم دارند. از این دسته به آب فشان الد فیث فول (Old Faithful) اشاره شد که هر 60 تا 90 دقیقه یکبار فوران می کند.

بزرگ ترین آب فشان فعال در دنیا " آب فشان استیم بوت" (Steamboat) در پارک ملی یلوستون واقع شده است. برخی از ستون های آبی که این آب فشان به بالا پرتاب می کند تا 300 متر می رسد. این آب فشان کمتر از 10 بار در 20 سال اخیر فوران داشته است.

آب فشان وایمانگو (Waimangu) در نیوزیلند بلندترین آب فشان دنیا بوده است و در فوران های غیر عادی اش  ستون آب جوشان را تا 1600 فوت (490 متر) به بالا پرتاب می کرده است. متاسفانه یک زمین لغزش به هیدرولوژی محدوده این آب فشان آسیب رسانده و این آب فشان از 1902 تاکنون فوران نکرده است.

آب فشان ها چگونه کار می کنند؟

برای اینکه بفهمیم یک آب فشان چگونه کار می کند ابتدا باید ارتباط بین آب و بخار را مورد بررسی قرار دهیم. بخار آب حالت گازی آب است و زمانی ایجاد می شود که دمای آب به نقطه جوش برسد. وقتی که آب در شرایط سطحی به بخار تبدیل می شود افزایش حجم پیدا کرده و وسیع تر می شود. زیرا بخار حدود 1600 بار بیشتر آب فضا اشغال می کند. فوران آب از آب فشان در اثر نیروی حاصل از انفجار بخار در زمانی است که آب گرم جوشان به صورت ناگهانی به بخار تحت فشار و منبسط شونده تبدیل می شود.

آب زیر زمینی سرد نزدیک سطح از طریق خلل و فرج به داخل زمین نفوذ کرده و زمانی که به منبع گرمایی زیر زمین مانند اتاق ماگما می رسد به نقطه جوش خود نزدیک شده و در این نقطه آب به بخار تبدیل نمی شود و این به دلیل عمق زیاد و فشار بالا در اعماق زمین است. این حالت "بسیار گرم" (superheated) نامیده می شود. آب به اندازه کافی برای تبخیر شدن گرم شده است و آماده تبدیل به بخار است اما توانایی منبسط شدن ندارد و این به دلیل فشار محدود کننده بالا است. در برخی نقاط که آب به اندازه کافی داغ شده و فشار محدود کننده کاهش می یابد، آب به سرعت و به صورت ناگهانی به بخار تبدیل شده و انبساط غیر عادی صورت می گیرد. این حالت باعث انفجار بخار و رانده شدن آب محبوس از طریق درزه ها و شکاف ها به بیرون به صورت یک آب فشان می شود.

منبع:

http://geology.com/articles/geyser.shtml