"زمین گشت" تارنمایی برای توسعه ی زمین گردشگری

با توجه به زیبایی های طبیعی ایران و جایگاه ویژه ی زمین شناسی آن در دنیا که به عنوان "بهشت زمین شناسان جهان" شناخته می شود، بر آن شدیم تا با توجه به تخصص و توانایی های زمین شناسان ایرانزمین، جلوه های زیبای زمین شناسی ایران عزیزمان را بیش از پیش به مردم سرزمین مان و عموم مردم دنیا بشناسانیم.

لذا در مرحله ی اول با ایجاد وب سایت "زمین گشت" تلاشمان بر آن است تا با تولید محتوای علمی و آموزشی در راستای "زمین گردشگری - Geotourism" به فقر موجود در این حیطه پایان داده و اطلاعات مناسب و مفیدی را در یک جا به صورت مجتمع گردآوری نماییم.

در مراحل بعدی با اجرای تورهای زمین گردشگری تخصصی و عمومی وارد بخش های اجرایی خواهیم شد.

از این پس بنده بیشتر در وب سایت "زمین گشت" فعال خواهم بود و همه ی دوستان و مراجعان "وبلاگ زمین" را به حضور و همراهی و همکاری در این مسیر تازه گشوده شده دعوت می نمایم.

 


"زمین گشت" شامل بخش های مختلف زیر است:

- تصویر هفته: هر هفته تصویری از جلوه های زیبای زمین شناسی ایران ارائه می شود.

- جلوه های زمین: تصاویری از زمین ساختارها و زمین ریختارها به همراه توضیح در این بخش ارائه می گردد.

- آموزش: مطالب مفید و آموزشی در ارتباط با زمین و زمین گردشگری در اختیار مخاطبان قرار می گیرد.

- مقاله ها: مقاله های مرتبط با زمین گردشگری و شناخت پدیده ها و ساختارهای زمین در این بخش ارائه می شود.

- زمین گردشگاه ها: این بخش جذاب به ارائه اطلاعات و تصاویر مفید از ژئوپارک ها و ژئوسایت های ایران و جهان خواهد پرداخت.

- ...ترین ها: این بخش ساختارها و پدیده های صاحب رکورد در ایران و دنیا را معرفی می نماید.

- زمین نرم افزار: به معرفی نرم افزارها و تکنیک های نرم افزاری مفید در ارتباط با زمین شناسی، سفر و ژئوتوریسم می پردازد.

- سفرنامه: این بخش هم به معرفی مسیرهای مفید زمین گردشگری در ایران می پردازد که می تواند بسیار جذاب و پربیننده باشد.

 

نکته آخر: شما می توانید با ما در تماس باشید و گزارش سفر به نقاط دیدنی، تصاویر زیبای زمین شناسی و مقالات خود را در اختیار "زمین گشت" قرار دهید تا به نام خودتان در این سایت منتشر شود.


   + سید مجید میر کاظمیان - ۱٠:٥٤ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ۱٩ آبان ۱۳٩٥

پهنه بندی خطر زمین لغزش با کمک تصاویر ماهواره ای

زمین لغزش ها از جمله عوامل ویرانگر و اثرگذار بر روی فعالیت های انسانی هستند که تاکنون به خوبی شناخته نشده اند. عوامل متعددی در وقوع یک زمین لغرش دخیل اند و وجود آنها می تواند خطر وقوع زمین لغزش در هر پهنه را افزایش دهد. شناسایی این عوامل و ارزش اثرگذاری هر عامل می تواند به پهنه بندی مناسب زمین برای خطر لغزش کمک کند.

داشتن یک نقشه پهنه بندی مناسب و دقیق می تواند در مرحله طراحی مسیر عبور راه ها و شریان های حیاتی به مهندسان طراح جهت مراعات فاصله ی مجاز و طراحی سیستم های نگهداری مناسب کمک شایانی نماید.

در این مطلب سعی نموده ام به زبان ساده مراحل تهیه یک نقشه پهنه بندی خطر زمین لغزش را شرح دهم. همه ی مراحل به کمک تصاویر ماهواره ای و در نرم افزار ArcGIS انجام شده است و از محدوده ی پروژه آزادراه منجیل - رودبار برای نمونه کاری استفاده شده است.

 


عوامل موثر در ایجاد زمین لغزش ها:
عوامل مختلف انسانی و طبیعی می توانند در مشارکت با یکدیگر خطر وقوع یک زمین لغزش را در یک منطقه افزایش دهند و یا نبود هر یک از آنها می تواند به پایداری دامنه ها کمک نماید. مهمترین این عوامل عبارتند از:
• جنس زمین
•کاربری زمین
•بارندگی
•ارتفاع از سطح دریا
•درصد و جهت شیب
•گسله ها و جنبش زمین
•فعالیت های راهسازی
•آبراهه ها و رودها

مراحل تهیه نقشه پهنه بندی:

1- به روزرسانی نقشه توپوگرافی 1:25000 با کمک تصویر ماهواره ای
2- تولید نقشه های عوامل موثر در زمین لغزش به تکفیک
3- وزن دهی به هر یک از عوامل موثر با توجه به سهم آنها در ایجاد لغزش
4- تجمیع نقشه های تولید شده و تولید نقشه پهنه بندی
5- چک کردن نقشه تولید شده با زمین لغزش های رخ داده در منطقه


به روزرسانی نقشه توپوگرافی 1:25000 با کمک تصویر ماهواره ای:

•به کمک تصاویر ماهواره نقشه توپوگرافی موجود در سیستم محلی دارای مختصات جهانی شده و زمین مرجع می گردد.
•از نقشه های DEM تهیه شده از تصاویر ماهواره ای جهت تولید نقشه های درصد شیب و جهت شیب استفاده می گردد.
•راه ها، ابنیه ها و کاربری اراضی و پوشش گیاهی به کمک تصویر ماهواره ای در نقشه های موجود به روز رسانی می گردد.


تولید نقشه های عوامل موثر در زمین لغزش:
به کمک نرم افزار Arc GIS نقشه عوامل موثر بر زمین لغزش هر کدام در یک لایه ی مجزا تهیه می گردد.


•جنس زمین:
براساس خواص سنگ شناسی منطقه

 

 

 

•کاربری زمین:

به 5 کلاس:
- زمین طبیعی
- مسکونی
- باغ
- جنگل
- صخره


•درصد شیب:

طبقه بندی شیب بر اساس کلاسهای:
- دشت
- تپه ماهور
- کوهستان
- کوهستان سخت


•جهت شیب:
طبقه بندی بر اساس جهت شیب دامنه ها :
- شمال
- شمال شرق
- شرق
- جنوب شرق
- جنوب
- جنوب غرب
- غرب
- شمال غرب




•فاصله از گسله ها:
با دور شدن از گسله ها احتمال وقوع لغزش کاهش می یابد.



•فاصله از راه ها:
با دور شدن از فعالیت های راهسازی که موجب دستکاری زمین می گردد، احتمال وقوع لغزش کاهش می یابد.


•فاصله از آبراهه ها و رودها:
آبراهه ها با افزایش آب بین منفذی و فعالیت های فرسایشی باعث افزایش خطر لغزش در اطراف خود می گردند.


 

تجمیع نقشه های تولید شده:

•وزن دهی به هر کلاس در نقشه های تولید شده بر اساس تاثیر آن کلاس در ایجاد لغزش
•تجمیع وزن های تمام کلاس ها در تمامی نقشه ها
•تولید نقشه پهنه بندی خطر لغزش


 

تولید نقشه پهنه بندی خطر لغزش:

•منطقه مورد مطالعه با توجه به تجمیع تمام نقشه ها به چهار پهنه تقسیم گردید.
•نتیجه کار با زمین لغزش های رخ داده در منطقه مقایسه گردید.
•زمین لغزش های رخ داده در پهنه پر خطر قرار داشته اند.


 

چک کردن نقشه تولید شده با زمین لغزش های رخ داده در منطقه


 

   + سید مجید میر کاظمیان - ٩:٠٥ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ۳۱ شهریور ۱۳٩٥

میکرو تکتونیک ایران پدر خود را از دست داد!

استاد فرزانه "دکتر محمد محجل" دانشیار و عضو هیات علمی دانشکده علوم پایه دانشگاه تربیت مدرس  روز شنبه دوم مرداد ماه 1395 به دلیل ابتلا به بیماری سرطان به دیار باقی شتافت.

 

 

دکتر محمد محجل کفشدوز در سال 1334 در شهر تبریز به دنیا آمد و مدرک کارشناسی را در رشته زمین شناسی از دانشگاه تبریز اخذ نمود. ایشان کارشناسی ارشد را در رشته زمین شناسی ساختمانی و تکتونیک از دانشگاه ولنگنگ استرالیا و دکترای تخصصی را در رشته زمین شناسی ساختمانی و تکتونیک همین دانشگاه دریافت کرد.

وی در سال‌های  1361 تا 1376  در سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور مشغول خدمت بوده و پس از آن به عضویت  هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس درآمد. دکتر محجل علاوه بر رشته زمین‌شناسی، در فعالیت های قرآنی نیز حضوری فعال داشت و در شورای پژوهشی پژوهشکده قرآنی عضویت داشت.

زمین شناسی ساختمانی و تکتونیک ایران با فعالیت های ایشان در زمینه ی میکروتکتونیک و ترجمه ی کتاب میکروتکتونیک پشیر وارد مرحله ی جدیدی از مطالعات و اکتشافات تکتونیکی شد. به نوعی می توان ایشان را پدر علم میکروتکتونیک در ایران دانست.

روحش شاد.

   + سید مجید میر کاظمیان - ۱٢:٤٦ ‎ق.ظ ; سه‌شنبه ٥ امرداد ۱۳٩٥

عوامل موثر در وقوع زمین لغزش ها

 

  •  علل فیزیکی:

- بارش شدید

- ذوب سریع برف

- بارش شدید طولانی مدت

- تخلیه سریع (از سیل یا جزر و مد) یا پر شدن سریع

- زلزله

- فوران آتشفشان

- ذوب شدن

- هوازدگی حاصل از یخ زدگی و ذوب

- هوازدگی حاصل از انبساط و انقباض

- سیل

 

  • علل طبیعی:

الف) علل زمین شناختی:

- مواد ضعیف مانند برخی از دامنه های آتشفشانی یا رسوبات دریایی غیر چسبنده

- مواد مستعد

- مواد هوازده

- مواد بریده شده

- مواد دارای درزه و شیار

- ناپیوستگی توده سنگ با جهت گیری نامطلوب (لایه بندی، شیستوزیته و ...)

- ناپیوستگی ساختاری با جهت گیری نامطلوب (گسل، دگر شیبی مرز و ...)

- اختلاف نفوذپذیری

- اختلاف در سفتی (سفت، ماده متراکم تر از مواد صلب)

ب) علل مورفولوژیکی:

- فراخاست تکتونیکی و یا آتشفشانی

- بازگشت یخبندان

- آب حاصل از ذوب ناگهانی یخچال

- فرسایش رودخانه ای پنجه دامنه

- فرسایش پنجه دامنه توسط موج

- فرسایش پنجه دامنه توسط یخچال

- فرسایش لبه های جانبی

- فرسایش قنات (راه حل: لوله کشی)

- بارگذاری رسوبات روی دامنه یا قله آن

- حذف پوشش گیاهی (آتش سوزی یا خشکسالی)

 

  • علل انسانی:

- حفاری دامنه یا پنجه ی آن

- استفاده از مواد ناپایدار برای کارهای ساختمانی

- بارگذاری روی دامنه یا قله آن، مانند قراردادن مواد راهسازی بر بالای دامنه

- پر و خالی کردن مخازن (مثل سدها)

- جنگل زدایی، کاهش درخت ها و کندن آنها، پاکسازی برای زراعت و جاده های دسترسی ناپایدار

- آبیاری

- معدن کاری و محدوده دپوی باطله

- ارتعاش مصنوعی، مانند شمع کوبی، انفجار ویا دیگر ارتعاشات قوی زمین

- نشت آب از خطوط لوله، مانند خطوط آب یا فاضلاب

- انحراف  برنامه ریزی شده یا بدون برنامه ی جریان رودخانه یا ساحل توسط احداث اسکله ها، بندها، سدها و ...

 

منبع: The Landslide Handbook, A Guide to Understand Landslides

ترجمه: سید مجید میرکاظمیان

---

انتشار مطلب فوق با ذکر منبع و نام مترجم بلامانع است.

   + سید مجید میر کاظمیان - ۳:۳٧ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ۳ دی ۱۳٩۳

آزمون اسید

 

"آزمون اسید" برای کانی های کربناتی و سنگ های کربناته

برای اغلب زمین شناسان اصلاح "آزمون اسید" به معنای قرار دادن یک قطره از اسید هیدروکلریک رقیق (5 تا 10 درصد) بر روی یک سنگ یا کانی و انتظار برای مشاهده ی آزاد شدن حباب های گاز دی اکسید کربن است. حباب ها نشانه ی وجود کانی های کربناتی مانند کلسیت٬ ‌دولومیت یا یکی از کانی های اشاره شده در جدول 1 است.

 


 

 

حباب های آزاد شده گاز دی اکسید کربن می تواند آنقدر ضعیف باشد که برای مشاهده تک حبابی که در اسید به آرامی در حال رشد است نیاز به ذره بین دستی (لوپ) باشد یا آنقدر شدید است که با جوشش تولید می شود. این تفاوت در حجم جوشش٬ حاصل و نتیجه ی نوع کانی های کربناتی٬‌ میزان وجود کربنات٬ اندازه ذرات کربنات و درجه حرارت اسید می باشد.

 

چه چیزی باعث صدای فش فش می شود؟

کانی های کربناتی در تماس با اسید هیدروکلریک ناپایدار می شوند. وقتی اسید شروع به جوشیدن می کند (صدای فش فش) اتفاق زیر رخ خواهد داد:

CaCO3 + 2HCl = CO2 + H2O + Ca++ + 2Cl- -

در سمت چپ این واکنش کانی کلسیت (CaCO3)  در تماس با اسید هیدروکلریک قرار می گیرد. این واکنش گاز دی اکسید کربن (CO2)، آب (H2O)، کلسیم حل شده (++Ca) و کلر محلول در آب (- -Cl)  را شکل می دهد. حباب های دی اکسید کربن نشان می دهد که واکنش در حال وقوع است. وقتی این اتفاق رخ می دهد که کلسیت و یا مواد معدنی کربنات دیگر وجود داشته باشد.  

 

 

 

بسیاری از کانی های کربناتی دیگر نیز با اسید هیدروکلریک واکنش نشان می دهند. هر کدام از این کانی ها از ترکیب یک یا چندین یون فلزی با یون کربنات (- -CO3)   تشکیل شده اند. فرمول این واکنش ها شبیه واکنش کلسیت است که در بالا آورده شد. حاصل واکنش کانی با اسید هیدروکلریک تولید گاز دی اکسید کربن٬ آب و یک یون فلزی  و یون کلر محلول است. فرمول واکنش منیزیت (MgCO3) و سیدریت (FeCO3) در زیر نشان داده شده است:

MgCO3 + 2HCl = CO2 + H2O + Mg ++ + 2Cl- -

- - FeCO3  + 2HCl = CO2 + H2O +  Fe ++ + 2Cl

 

توان واکنش کربنات ها:

مشاهده دقیق بسیار مهم است. زیرا برخی از کانی های کربناتی با اسید سرد به شدت واکنش نشان می دهند و برخی دیگر به سختی.

یکی از رایج ترین کانی های کربناتی که زمین شناسان اغلب با آن روبرو می شوند٬ کلسیت (CaCO3) است. کلسیت کانی است که در همه جا یافت می شود - در سنگ های آذرین٬ دگرگونی و سنگ های رسوبی – و در واقع رایج ترین کانی کربناتی است. اگر یک قطره اسید هیدروکلریک سرد روی کلسیت ریخته شود٬ تمام قطره اسید با حباب های فراوان و صدای فش فش فوران خواهد کرد که این حالت برای چند ثانیه طول خواهد کشید.

دولومیت ((Ca,Mg)(CO3)2) یکی دیگر از کانی های کربناتی رایج است. اگر یک قطره از اسید هیدروکلریک سرد روی یک تکه دولومیت ریخته شود واکنشی ضعیف رخ خواهد داد و یا اصلا واکنشی مشاهده نخواهد شد. در عوض شنیدن صدای فش فش آشکار٬ توجه را به مشاهده چند حباب گاز دی اکسید کربن که به آرامی بر روی سطح دولومیت و درون قطره اسید که بر روی سطح کانی ریخته شده٬ جلب می کند. 

با این حال٬ اگر اسید گرم بر روی دولومیت ریخته شود٬ ‌صدای فش فش آشکار رخ خواهد داد. این اتفاق به دلیل واکنش شدیدتر اسید و سنگ در دمای بالاتر است.

اگر یک قطره از اسید هیدروکلریک روی دولومیت پودر شده ریخته شود واکنش قابل ملاحظه ای رخ خواهد داد. به این دلیل که سطح و کانی دولومیت در دسترس اسید افزایش یافته است. (به راحتی می توان خاکه دولومیت را با خراشیدن یک نمونه از دولومیت بر روی یک چینی بدون لعاب تولید کرد. سپس خاکه را با ریختن یک قطره اسید هیدروکلریک بر روی آن آزمایش نمود. یکی دیگر از راه های آسان برای تولید مقدار کمی خاکه کانی خراشیدن آن به کمک ناخن است).

[ سختی چینی بدون لعاب در مقیاس موهس حدود ۷ است. بنابراین نمی‌توان از رنگ خاکه کانی‌هایی که سختی ۷ و بیشتر از ۷ دارند استفاده نمود].

کانی های کربناتی مختلف پاسخ های متفاوتی به اسید هیدروکلریک خواهند داشت. لیستی از کانی های کربناتی رایج و گاهاً متداول همراه با ترکیب شیمیایی آنها و واکنشی که با اسید هیدروکلریک سرد و گرم دارند٬ در جدول 1 آورده شده است.

 

جدول 1: فهرستی از کانی های کربناتی رایج و فرمول شیمیایی آنها و واکنشی که نسبت به اسید هیدروکلریک سرد و گرم در جدول آمده است. نتایج آزمون می تواند به دلیل هوازدگی٬ آزمون قبلی بر روی نمونه٬ آلودگی و خلوص نمونه متفاوت باشد.

.

کانی

ترکیب شیمیایی

واکنش با اسید سرد

واکنش با اسید گرم

آراگونیت

CaCO3

شدید

شدید

آزوریت

Cu3(CO3)2(OH)2

بله

شدید

کلسیت

CaCO3

شدید

شدید

دولومیت

(CaMg)(CO3)2

ضعیف

بله

منیزیت

MgCO3

خیلی ضعیف

ضعیف

مالاکیت

Cu2CO3(OH)2

بله

بله

رودوکروزیت

MnCO3

ضعیف

بله

سیدریت

FeCO3

خیلی ضعیف

ضعیف

اسمیتزونیت

ZnCO3

ضعیف

بله

استرونتیانیت

SrCO3

بله

بله

ویدریت

BaCO3

ضعیف

ضعیف

 

هنگامی که یک کانی پاسخ ضعیفی به اسید بدهد باید هوشیار بوده و با صبر و حوصله آن را مشاهده نمود. برای مثال٬ منیزیت واکنشی بسیار ضعیف با اسید هیدروکلریک سرد دارد. اگر مقداری از این کانی را بر روی یک چینی بدون لعاب خاک کرده و یک قطره اسید بر روی آن ریخته شود٬ ممکن است برای چند ثانیه هیچگونه واکنشی مشاهده نگردد. سپس حباب های کوچک بر روی ذرات منیزیت که اسید بر روی آنها ریخته شده شروع به شکل گیری نموده و بزرگتر و بزرگتر می شود. این حباب ها همان گاز دی اکسید کربن آزاد شده از کانی است و آب به جا می ماند. مشاهده شکل گیری حباب ها با یک ذره بین دستی (لوپ) می تواند مفید باشد.

 

آزمون اسید بر روی سنگ ها

سنگ آهک٬ دولوستون و مرمر

برخی از سنگ ها حاوی کانی های کربناتی هستند و "آزمون اسید" می تواند برای کمک به شناسایی آنها استفاده شود. سنگ آهک تقریباً به طور کامل از کلسیت تشکیل شده است و می تواند با یک قطره از اسید هیدروکلریک صدای فش فش شدید تولید کند. دولوستون (Dolostone) سنگی است که تقریباً به طور کامل از کانی دولومیت تشکیل شده است. این سنگ زمانی که اسید هیدروکلریک سرد بر روی آن ریخته شود صدای بسیار ضعیف٬‌ زمانی که دولوستون پودر شده آزمایش شود صدای واضح تر و زمانی که اسید گرم استفاده شود صدای فش فش قوی تری خواهد داشت.

سنگ آهک و دولوستون می توانند کمی پیچیده تر باشند. آنها گاهی اوقات از مخلوطی از کلسیت و دولومیت تشکیل شده و واکنش های فریبنده با اسید می دهند. دولوستونی که به اندازه کافی کلسیت داشته باشد می تواند شما را به این اشتباه بیاندازد که آن را سنگ آهک بنامید. برای شناسایی این سنگ ها ممکن است "آزمون اسید" خیلی قابل اعتماد نباشد٬ اما حداقل شما خواهید دانست که سنگ حاوی مقدار کانی کربناتی قابل توجهی است.

سنگ مرمر٬ سنگ آهک یا دولوستونی می باشد که دگرگون شده است. واکنشی که این سنگ در برابر اسید دارد شبیه واکنش سنگ آهک یا دولوستونی است که سنگ مرمر از آن تشکیل یافته است.

 

سنگ های دیگری که فش فش می کنند

همیشه به یاد داشته باشید که: "کلسیت همه جا یافت می شود".

بسیاری از سنگ ها حاوی مقدار کمی کلسیت یا کانی های کربناتی دیگر هستند. همه ی آنها قادر اند در واکنش با اسید صدای فش فش ایجاد کنند٬ حتی اگر کربنات تنها بخش کوچکی از ترکیب سنگ باشد. این سنگ ها ممکن است حاوی رگه یا بلورهای کوچک کانی های کربناتی باشند که در تماس با اسید صدای فش فش تولید کنند. این رگه ها و بلورها می توانند آنقدر کوچک باشند که با چشم غیر مسلح قابل رویت نباشند. این مقدار کم کربنات می تواند با اولین قطره اسید تخلیه شده و برای بار دوم که اسید به همان محل بر روی سنگ ریخته می شود صدایی شنیده نشود.

برخی از سنگ های رسوبی در متن خود سیمان کلسیتی یا دولومیتی دارند. ماسه سنگ٬‌ فورش سنگ (siltstone) و کنگلومرا گاهی اوقات دارای سیمان کلسیتی هستند که در تماس با اسید هیدروکلریک سرد تولید صدای فش فش می کند. برخی کنگلومراها و برش ها حاوی قطعاتی از سنگ های کربناته یا کانی های کربناتی هستند که با اسید واکنش می دهند.

بسیاری از شیل ها که در محیط های دریایی نهشته می شوند حاوی مقدار کافی از کربنات کلسیم برای تولید صدای فش فش شدید هستند. این شیل ها در یک محیط مشابه یا در مجاورت محیطی که سنگ آهک در آن شکل گرفته است٬ نهشته شده اند. آنها از کانی های رسی رسوبی در اختلاط با مقدار کمی کلسیت تشکیل شده اند و "شیل آهکی" نامیده می شوند.

نباید اجازه داد صدای فش فش اسید٬ فرآیند شناسایی سنگ را کنترل کند. در بسیاری از موارد می توان آن را به عنوان جزئیات به مشاهدات خود اضافه کرد. مثلاً "شیل آهکی" یا "ماسه سنگ با سیمان کربناته". این اطلاعات ارزشمند است.

 

بیشینه واکنش با اسید

سنگ های کمی هستند که می توانند یک واکنش شدید با اسید هیدروکلریک تولید کنند. اینها معمولا سنگ های تشکیل شده از کلسیت یا آراگونیت با تخلخل فراوان و دارای بیشترین سطح تماس با اسید هستند. برخی نمونه های گچ٬ کوکویینا (coquina)٬‌ اُاُلیت و توف از این دسته اند. هنگامی که یک قطره از اسید هیدروکلریک رقیق شده بر روی این نمونه ها قرار داده شود یک فوران کف اسیدی از سنگ آغاز و به قطر غیر منتظره ای رشد می یابد. این واکنش بسیار کوتاه (و ممکن است تکرار ناپذیر باشد) اما بسیار ناگهانی  و شدید است که می تواند شخص آزمایش کننده را متعجب کند. این اتفاقات برای یک قطره اسید رخ می دهد و اگر از اسید بیشتری استفاده شود واکنش شدیدتر خواهد بود.

[ کوکوئینا (coquina) یک سنگ رسوبی است که کاملاً یا تقریباً بطور کامل از قطعات حمل شده٬ فرسوده شده و با جورشدگی مکانیکی پوسته نرم تنان٬ ‌تریلوبیت ها٬ ‌براکیوپودها و یا بی مهرگان دیگر تشکیل شده است.]

بیشینه واکنش شدید اسید هیدروکلریک سرد با این نمونه ها به این دلیل رخ می دهد که سنگ ها بسیار متخلخل هستند یا سطح وسیعی از سنگ در تماس با یک قطره اسید قرار گرفته است.

 

آزمایش نمونه سالم و هوانزده

کلسیت و دیگر کانی های کربناتی دارای مقاومت کمی نسبت به هوازدگی هستند و می توانند توسط اسید در آب ها و خاک های طبیعی مورد هجوم قرار بگیرند. هنگامی که موادی را آزمایش می شود که در سطح زمین رخنمون یافته اند٬ بسیار مهم است که سطوح تازه و هوانزده ی آنها مورد آزمایش قرار گیرد. سطح تازه معمولاً می تواند با شکستن سنگ بدست آید.

 

فریب خوردن بوسیله ی تخلخل

برخی از سنگ ها متخلخل و دارای هوای محبوس شده می باشند. ورود مقدار کمی هوای آزاد شده از درون خلل و فرج به درون قطره اسید می تواند ظاهر یک واکنش اسیدی ملایم را از خود نشان دهد. نبایدفریب خورد. اگر یک قطره اسید بر روی برخی ماسه سنگ ها ریخته شود٬ حباب های کمی از خلل و فرج سنگ خارج می شود. این حباب ها حاصل واکنش اسید با سیمان کربناته نیست. برای جلوگیری از این مشکل٬ می توان سنگ را بر روی چینی بدون لعاب کشیده و پودر آن و یا دانه هایی که تولید می شود را آزمایش کرد.

 

آزمون سرکه

سرکه محلول رقیق اسید استیک (حدود 5 تا 10 درصد) است که واکنش جوشان ضعیفی با کلسیت و دولومیت می دهد. در نبود اسید هیدروکلریک می توان از سرکه استفاده نمود. دسترسی به سرکه آسان تر٬ ارزان تر و ایمن تر است.

برای مشاهده ی واضح جوشش سرکه معمولاً نیاز به یک ذره بین دستی (لوپ) می باشد. واکنش کانی های کربناتی تنها با اسید هیدروکلریک است که به دلیل واکنش قوی با چشم غیر مسلح قابل رویت می باشد.

 

احتیاط

در هنگام "آزمون اسید" استفاده از دستکش های حفاظتی٬ عینک٬ حوله کاغذی و فراهم نمودن امکان دسترسی فوری به مراکز پزشکی توصیه می شود.

 

منبع:

http://geology.com/minerals/acid-test.shtml

مترجم: سید مجید میرکاظمیان

---

انتشار مطلب فوق با ذکر منبع و نام مترجم بلامانع است.

   + سید مجید میر کاظمیان - ۱٠:٢۳ ‎ق.ظ ; سه‌شنبه ٤ شهریور ۱۳٩۳
← صفحه بعد