پرسشهاي متداول درخصوص سونامي جنوب شرق آسيا

 

اندازه گسل خوردگي (شكستگي) كه باعث ايجاد اين زمين لرزه شد، چقدر بوده است؟

رآورد اوليه اي كه از اندازه شكستگي عامل زمين لرزه شد، از طول منطقه، ابعاد زمين لرزه هاي تاريخي و مطالعه امواج الاستيك ايجاد شده توسط زمين لرزه پس لرزه بدست آمد. پس لرزه ها اشاره به اين موضوع داشتند كه شكستگي زمين لرزه داراي حداكثر طول 1200 تا 1300 كيلومتر موازي با دراز گودال سوندا (Sunda Trench) و عرض بيش از 100 كيلومتر ستوني از منبع زمين لرزه بود. تمام تخمين هاي اوليه منتج از مطالعه امواج الاستيكي، بيانگر اين مطلب بودند كه لغزش اصلي در 400 كيلومتري جنوب شكستگي متمركز شده است.

بيشترين جابجايي کف دريا در بالاي منشاء زلزله جنوب شرق آسيا چقدر بوده است؟

جابجايي سطح زمين تا حدي کمتر از جابجايي روي گسله عامل زلزله در عمق است، بلوک پوسته زير کف دريا و يا روي گسله لرزه زا تقريبا 10 متر به سمت غرب جنوب غرب حرکت داده شده و چندين متر برپايي حاصل کرده است.

چرا بزرگاي اعلام شده براي اين زمين لرزه تغيير كرد؟

زمانيكه مكان وقوع زمين لرزه به سرعت مشخص مي گردد، تعيين بزرگاي آن كمي با مشكل روبرو مي شود. دليل امر اينست كه مكان وقوع زمين لرزه، براساس اندازه گيري زمان رسيدن امواج لرزه اي به يك ايستگاه مشخص مي گردد. از طرف ديگر، بزرگا براساس دامنه اين امواج اندازه گيري مي شود. دامنه موج لرزه اي در ايستگاه هاي اندازه گيري حتي بيشتر از زمان رسيدن امواج متغيرند. بنابراين در اعلام بزرگترين بزرگاي اندازه گيري شده، تاخير وجود دارد. براي زمين لرزه هاي بزرگتر بايستي چندين ساعت كار ثبت امواج ادامه داشته باشد تا بتوان بزرگاي دقيق را تعيين كرد. در رابطه با زمين لرزه 9 ريشتري سوماترا- آندامان، روشهاي جديدي تعريف و اصلاح شد. اين مسئله باعث شد كه اعلام بزرگاي واقعي اين زمين لرزه تا روز بعد به تعويق بيفتد.

چگونه وقوع زمين لرزه 9/8 ريشتري در جنوب آسيا، احتمال وقوع زمين لرزه بزرگ ديگري را بالا مي برد؟

پيشامد چنين زمين لرزه اي موجبات توزيع مجدد استرس تكتونيكي را در امتداد و در نزديكي مرز ميان پليت هند و پليت برمه فراهم خواهد كرد. در برخي مناطق، اين توزيع مجدد فشار بعنوان فاكتور كاهنده زماني وقوع زلزله بزرگ بعدي عمل خواهد كرد.

تا کنون چند زمين لرزه با بزرگاي بزرگتر از 8 ريشتردر ناحيه جنوب شرق آسيا اتفاق افتاده است؟

از سال 1900 و تا قبل از زلزله 26 دسامبر ، بزرگترين زلزله اتفاق افتاده درطول زون فرورانش ،از سوماترا تا جزاير آندومان ( Andaman) در سال 2000 اتفاق افتاده است و داراي بزرگاي 7.9 و همينطور زلزله ايي با بزرگاي 8.4 در ساي 1797 و زلزله ايي با بزرگاي 8.5 در سال 1861 و زلزله اي ديگر در 1833 با بزرگاي 8.7 ريشتر . در هر سه بخش گسيخته شده زون فرو رانش که توسط زلزله هاي فوق ايجاد شده اند ،درجنوب زلزله کنوني اتفاق افتاده اند . و جالب اينکه اعتقاد بر اينست زلزله هاي سالهاي 1797 و 1833 حدودا در يک محل و با فاصله زماني فقط 36 سال بوده اند . شواهد ديرين شناسي نشانگر اين مطلب است که زلزله هاي بزرگ حدودا هر 230 سال يکبار اتفاق مي افتند.

چه مقدار انرژي در نتيجه وقوع اين زمين لرزه، آزاد شد؟

انرژي آزاد شده اين زمين لرزه برابر است با 20*10^17 ژول (20 ضربدر 10 به توان 17(  كه اين ميزان انرژي برابر است با انرژي آزاد شده در اثر انفجار 475000 كيلوتن (475 مگاتن( TNT  كه معادل انرژي آزاد شده از انفجار 23000 بمب اتمي است كه در هيروشيما منفجر شد.

چه سونامي هاي مهم ديگري در اين منطقه اتفاق افتاده است؟

1) 10/2/1797 بخش مرکزي در سوماتراي غربي. بزرگترين زلزله نزديک پادانگ و در منطقه اي در 2-/+ درجه اي پادانگ استوايي اتفاق افتاد و ساحل بوسيله امواج سهمگين مورد حجوم قرار گرفته و بيش از 300 نفر کشته شدند.

 2) 24/11/1833 ساحل جنوبي سوماتراي غربي. گسيختگي بزرگي از يک تا شش درجه عرض جنوبي ايجاد کرد و امواج سونامي ايجاد شده تمامي سواحل جنوبي سوماتراي غربي را مورد هجوم قرار داد و تعداد کثيري را کشت.

 3) 5/1/1843 زلزله نيرومند غرب سوماتراي مرکزي امواج سهمگيني را از سمت جنوب شرق ايجاد کرد که تمام سواحل جزيره نياس را مورد حجوم قرار داده و تلفات زيادي گرفت.

 4) 16/2/1861 يک زلزله بزرگ و استثنايي و سونامي حاصل از آن تمامي ساحل غربي سوماترا را مورد حجوم قرار داده و چندين هزار نفر را کشت.

 5) 1883 در اثر فوران آتشفشان کراکاتوا و سونامي حاصل 36 هزار نفر کشته شدند.

زمين لرزه اتفاق افتاده چه تاثيري بر چرخش زمين گذاشته است؟

نتايج تحقيقات دانشمندان نشان مي دهد که در اثر زلزله 6 دي ماه 1383 تغييراتي در که نتايج آن عبارت است از : تغييرات در طول روز : 2.676 - ميکرو ثانيه

 تغييرمحور چرخش زمين : X = 0.670 ميلي آرک ثانيه

تغيير در محور چرخش زمين : Y=0.475 ميلي آرک ثانيه

 از آنجا که طول شبانه روز را مي توان با دقت حداکثر 20 ميکروثانيه اندازه گيري نمود لذا مي توان گفت تغييري که در ميزان طول شبانه روز ايجاد گرديده است کوچکتر از آن است که محسوس باشد و همينطور اين مطلب در مورد ميزان جابجايي محور چرخش زمين نيز صادق است به اين مفهوم که مقدار تغيير آن کوچکتر از 0.82 ميلي آرک ثانيه است که ميزان را به سختي مي توان کشف نمود .

منبع : سازمان زمين شناسی امريکا

 

 

 

 

   + سید مجید میر کاظمیان - ٩:٠٢ ‎ق.ظ ; یکشنبه ٢٧ دی ۱۳۸۳

سونامی چيست؟

سونامي ها امواج اقيانوسي اي هستند كه بدليل وقوع زمين لرزه ها و زمين لغزشهاي بزرگ كه در نزديكي يا كف اقيانوس رخ مي دهند، ايجاد مي شوند. دانشمندان از واژه "موج كشند Tidal wave " براي اينگونه موجها استفاده نمي كنند. چراكه اين امواج در اثر جزر و مد ايجاد نمي شوند. امواج تسونامي كاملا بي شباهت به امواج اقيانوسي هستند كه توسط باد و طوفان ايجاد مي شوند. هنگامي كه تسونامي به ساحل نزديك مي شود، مانند يك جريان يا جزر و مد بسيار سريع رفتار مي كند و با سرعت به سمت خشكي پيش مي رود. با يك حساب سرانگشتي مي توان گفت كه اگر شما تسونامي ديديد، ديگر براي فرار دير شده است!! غالبا تسونامي ها مثل امواج معمولي كه در اثر باد ايجاد مي شوند، فر نمي خورند و نمي شكنند. امواج تسونامي مي توانند تا چندين ساعت ادامه داشته باشند. همانند ساير پديده هاي طبيعي، محدوده تسونامي ها از ميكروتسونامي تا مگاتسونامي وسعت دارد. اگر زنگ خطر تسونامي را شنيديد، يا لرزشي قوي در ساحل احساس كرديد و يا شاهد فعاليت غيرعادي امواج بوديد، سريعا به سمت منطقه اي كه داراي ارتفاع زياد است حركت كنيد و ماداميكه فعاليت امواج فروكش نكرد، از ساحل دور باشد.

                        

   + سید مجید میر کاظمیان - ۸:۳٧ ‎ق.ظ ; یکشنبه ٢٧ دی ۱۳۸۳

به ياد بم

زمین لرزه های اخیر در نقاط مختلف ایران فجایع انسانی دردناکی به بار آورده است ؛ زلزله بم بزرگترین فاجعه انسانی سال 2003 میلادی در جهان شناخته شد ، و زمین لرزه روز 8 خرداد صدها قربانی در نواحی مختلف کشور گرفت.
در این زمینه با دکتر مهدی زارع دارای مدرک phd زلزله از فرانسه و کارشناس پژوشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله به گفتگو نشسته ایم که می خوانید.


ـ با توجه به زمین لرزه 2/6 ریشتری حاصل از فعالیت اخیر گسل شمال البرز که درنتیجه آن بسیاری از شهرهای شمال کشور به لرزه درآمد و موجب وحشت مردم از جمله ساکنان تهران شده است،فعالیت گسل های استان تهران را چگونه ارزیابی می کنید؟

بر اساس تحقیقات انجام شده روی رسوبات جوان گسل شمال تهران، شواهد زمین شناسی محکمی وجود دارد که نشان می دهد پهنه گسل های شمال تهران بسیار فعال است. گسل شمال تهران یک قطعه 60 کیلومتری است که در ادامه خود در غرب به گسل "ماهدشت" در جنوب به گسل"کرج" و از سمت شرق به گسل "مشاء" در محل "کلانده" شهرستان دماوند متصل می شود. سیستم گسل های شمال تهران را تا 250 کیلومتر می توان دنبال کرد. این گسل ها در دهه های اخیر فعالیت مهم و مخربی نداشته اند. در 18 اسفند سال 81 زلزله ای به بزرگی 6/3 ریشتر در سوهانک اتفاق افتاد و در مهرماه امسال زلزله ای 3 ریشتری در شمال شهر تهران داشتیم. اوایل دهه ی 70 دنباله غربی گسل شمال تهران فعال شد و زلزله هایی ایجاد کرد. بر اساس تاریخ زلزله های ایران،حدود 80 سال پیش، در سال 1309 در اثر فعالیت شدیددنباله شرقی این گسل در روستای مبارک آباد زلزله بزرگی رخ داد. این گسل پیش از آن نیز در زمان فتحعلی شاه زلزله های بزرگ و فاجعه آمیزی به وجود آورده است. در جنوب تهران، گسل های متعددی وجود دارد که همگی فعال هستند از جمله گسل های "ایوانکی" ، "ری" ،"کهریزک" و گسل "رباط کریم".
محل دقیق این گسل ها در جنوب تهران به این شرح است که گسل "ایوانکی"واقع در جنوب شرق از منطقه ایوانکی میگذرد ، گسل "ری" که از شمال و جنوب شهرری می گذر، گسل "رباط کریم" نیز از گرمسار آغاز و تا سه راه افسریه ادامه دارد.


ـ بنابراین تمام ساختمانهای واقع در جنوب شهر که غالبا" نیز غیر استاندارد ساخته شده اند در جنوب و شمال تهران مورد تهدید جدی زلزله هستند؟

بله ساخت و سازها در شمال تهران حتی اگر دارای مقاومت و ایمنی باشد به دلیل ساخته شدن بر روی شیب های تند از درصد تخریب بالاتری نسبت به ساختمان هایی که بر سطوح صاف احداث شده اند برخوردارند. یکی از مهمترین مسائلی که میزان تخریب را در جنوب شهر تهران افزایش می دهد، مسئله تشدید است.در گسل جنوب تهران اثر تشدید خاک می تواند میزان تخریب را به چند برابر برساند به این معنی که خاکهای نرم آبرفتی که تشکیل دهنده دشت تهران هستند می توانند امواج زلزله را تشدید کنند.
نمونه بارز اثر تشدید در زلزله،زمین لرزه ایست که در شهر مکزیکوسیتی رخ داد. مرکز زلزله ای که در این شهر اتفاق افتاد 320 کیلومتر از شهر فاصله داشت ولی به دلیل اثر تشدید خسارات شدیدی در این شهر به بار آمد.در این زمینه در حال حاضر تعدادی از دانشجویان دوره دکتری در حال بررسی خاکهای آبرفتی و ضخامت دقیق خاک این گسل ها بوسیله حفاری و با استفاده از دستگاه های لرزه نگاری هستند.

ـ از گسل های فعال کشور چه گسل هایی بیش از همه در معرض بروز زلزله هستند؟

گسل های فعال زیادی در سطح کشور وجود دارد که فعالیت آنها بسیار تهدید کننده است.از جمله گسل "بیدخت"کنار شهر گناباد، گسل "بجستان" کنار شهر بجستان، گسل "جیرفت" کنار شهر جیرفت، گسل "کوبنان" کنار شهر کرمان و گسل های بسیار دیگری در شهرهایی چون رشت، ساری، یزد و تبریز نیز به دلیل عبور گسل ازکنار آنها مورد تهدید زلزله هستند.

ـ برای پیش بینی تخمینی زمان وقوع زلزله چه روش هایی وجود دارد؟

پیش بینی زمانی البته با در نظر گرفتن احتمال، یک کار علمی است. یکی از این روش ها، نمونه برداری و تعیین سن وقوع زلزله برای تشخیص دوره بازگشت زمین لرزه است.اگر در پروسه زمانی تا 15 هزار سال گذشته که به دوره "هولوسن" یعنی زمان عهد حاضر زمین شناسی، زلزله ای به دلیل فعالیت گسل مورد نظر، رخ داده باشد، در مواردی "نشسته های" یا "رسوبات" سطحی آبرفتی جوان روی آن گسل جمع شده و امکان نمونه برداری و تعیین سن زمان وقوع زلزله مسیر است.
گسل هایی که در این دوره زمین شناسی فعالیت کرده باشند، گسل فعال شناخته می شوند. بخشی از این گسل های فعال که تاریخچه فعالیت آنها به مربوط 3 هزار سال اخیر است بر اساس تاریخ تمدن در منطقه فلات ایران به وقوع پیوسته است و فعالیت آنها را می توان با مطالعه کتابهایی مانند تاریخ زمین لرزه های ایران جستجو کرد. بخشی از این گسل ها نیز هیچ زلزله های مهمی نداشته ولی فعال هستند و زمین لرزه های پی در پی کم اهمیتی داشته اند و همواره انتظار فعالیت شدید این گسل ها می رود.
البته باید در نظر داشت که همیشه نمی شود از حفاری و نمونه برداری نمونه های قابل استنادی به دست آورد. با در نظر داشتن حرکت زمین توسط شبکه های زلزله نگاری و بررسی مداوم یک بازده زمانی نیز می توان به شکل تخمینی فعالیت های یک گسل را تحت نظر داشت.

ـ ثبت زمین لرزه دستگاه های لرزه نگار بر اساس چه مولفه هایی است؟

حرکت امواج زمین ترکیبی از حرکتهای مختلف است که در سه محور متعامد بر اساس مختصات کارتزین تحلیل می شود. دستگاه لرزه نگار حرکت زمین را در سه مولف ثبت می کند، یکی از این مولفه ها، مولفه قائم و دو مولفه دیگر افقی است.جهت مولفه عمودی، شمالی _ جنوبی و جهت دو مولفه افقی، شرقی _ غربی است.

ـ آیا از نظر زمین شناسی، فعالیت آتشفشان ها و فعالیت گسل ها می توانند به یکدیگر مرتبط باشند؟

دماوند به عنوان تنها کوه آتشفشان ایران حدود 36 هزار سال پیش از خود فعالیت نشان داده و از لحاظ زمین شناسی این کوه آتشفشان، فعال محسوب می شود. علاوه بر این آبهای گرم و گازهایی که از دماوند متصاعد می شود دلیل عینی فعالیت آن است. از نظر فعل و انفعالات درونی زمین، آتشفشان و زمین لرزه با یکدیگر ارتباط مستقیم دارند ولی باید درنظر گرفت که مسئله فوری و ضروری کشور ما آتشفشان نیست چرا که ایران در طول تاریخ آتشفشان خیز نبوده است.

ـ به چه دلیل تا کنون مراکز زلزله شناسی ایران نتوانسته اند اطلاع رسانی کافی جهت معرفی گسل ها فعال داشته باشند و باهشدارهای خود، مردم را متوجه زلزله خیزی مناطق خود کند؟

موسسه های زلزله شناسی وظیفه انتقال وضعیت زلزله خیزی به روز را در نواحی مختلف کشور دارند. این موسسه ها باید اطلاعات دقیق را هر روزه به ستاد بحران اعلام کنند . به دلیل این که در ایران توان اجرایی در مواقع بحران بسیاری پایین است و این موضوع را تا کنون در مراحل مختلف از امداد رسانی تا اسکان در تمامی حوادث غیر مترقبه ای که در کشور رخ داده است به وضوح دیده ایم، بی توجهی به اطلاع رسانی و هشدار کارشناسان موجب می شود که مردم نسبت به خطرات منطقه بومی خود نا آگاه باقی بمانند و ایمنی لازم را در ساخت و سازها لحاظ نکنند.تا کنون اطلاع رسانی از سوی کارشناسان زلزله در تمام موقعیت های ایجاد شده از جمله سمینارها و سخنرانی ها انجام شده است ولی مسوولین توجهی به هشدار ما ندارند. به عنوان مثال کارشناسان زلزله ساخت و ساز در حریم گسل شمال تهران را ممنوع اعلام کرده اند ولی شهرداری ها با اکتفا به گزارشات بی ارزش از نظر مطالعاتی و بی توجهی به هشدارها پروانه ساخت صادر می کنند.این در حالی است که در صورت فعالیت شدید گسل و وقوع زلزله شدید در شمال تهران به ویژه به دلیل ساخته شدن برج ها و آپارتمان های بلند به روی شیب ها تخریب تمام برج ها قطعی و امداد رسانی به آن منطقه تا دو روز نا ممکن خواهد بود.

ـ تعریف کارشناسی از "حریم گسل" چیست و برای گسل شمال تهران چه حریمی را بر آورده کرده اید؟

حریم گسل فاصله مشخص شده ای از گسل است که ساخت هر گونه سازه ای در آن محوطه ممنوع شناخته می شود. معمولا گسل ها شامل چند قطعه هستند. البته می توان حریم گسل را در تمام طول گسل یکسان بر آورد کرد . این روش در صورت مطالعات ضعیف بر روی گسل اتفاق می افتد ولی به شکل دقیق تر هر قطعه از گسل حریم مشخصی دارد. اگر شیب گسل مشخص باشد حریم گسل به سمت شیب بیشتر است. حریم گسل بر اساس روابط تجربی تعریف می شود. رابطه تجربی رابطه ای است که بر اساس داده های محدوده ای که در آن گسیختگی دیده می شود از جمله طول گسل و بزرگای زلزله تعریف می شود. حریم گسل در سه حریم محافظه کارانهتحت عناوین حریم قطعی ،حریم متوسط و حریم بزرگ تعریف می شود و همانطور که گفته شد این حریم برای هر گسل تعریف منحصر به آن گسل را دارد.
حریمی که برای گسل شمال تهران تعریف کرده ایم 900 متر از طرفین گسل تعیین شده است. در این حریم تنها فضای سبز یا پشته سبز می تواند احداث شود و هیچ سازه حساسی نباید در این محدوده ساخت.

ـ در ساخت و احداث سازه ها چه روش هایی برای کاهش میزان خسارت باید اتخاذ کرد؟


بشر باید از پهنه های خطر ناک دور شود. در تایین محل شهرک های جدید و تمامی پروژه های عمرانی باید کارشناسی های دقیق از نظر فاصل گسل فعال تا محل مورد نظر انجام شود و مانند شهرک هایی که در سالهای اخیر ساخته شده است تنها به گزارشات ناشیانه و سطحی اکتفا نشود. به این منظور می بایست برای هر پروژه بودجه ای مبنی بر انجام تحقیقات زلزله شناسی اختصاص پیدا کند.
باید مردم را مطلع کرد که تمهیدات مقاوم سازی ،تمهیدات ساده ای است که با رعایت آن در هر پروژه می توان سازه مورد نظر را در برابر زلزله ایمن کرد. کارشناسان ما باید بر روی گسل های ایران مطالعه کامل صورت دهند. ایران از توان علمی بالایی برخوردار است ولی بر بسیار از گسل ها هنوز مطالعه انجام نگرفته است. ورود تجهیزات مدرن در سیستم شبکه های زلزله نگاری به ایران ضروری است. در ایران یک هزار و صد دستگاه در شهرها و روستاها مستقر هستند ولی متاسفانه این دستگاه ها با سیستم مدرن ماهواره ای و یامخابراتی به پژوهشکده های زلزله شناسی متصل نیستند و تنها در صورت حضور کارشناسان در محل می توان به علائم ثبت شده بر دستگاه دست پیدا کرد. این روش عملا پاسخگو نبوده و نخواهد بود. در کشور لرزه خیز ایران فن آوری برای استفاده از ارتباطات ماهواره ای و رادیویی برای سرعت بخشیدن به دسترسی کارشناسان به اطلاعات ضروری است.در این صورت متخصصان می توانند به شکل کشیک در تمام ساعات شبانه روز اطلاعات را مدل کنند و به صورت احتمالی حدس بزنند رخداد زلزله در کدام مکان و زمان می تواند اتفاق بیافتد و در نهایت اطلاع رسانی به مردم سریعتر اتفاق بیافتد. این روش موثر ترین روش در تسریع اطلاع رسانی و جلوگیری از وقوع فجایع انسانی ناشی از زلزله است.
برگرفته از سايت ايسنا

نقشه گسل های فعال ايران را از سايت پژوهشگاه بين المللی زلزله دريافت کنيد.

   + سید مجید میر کاظمیان - ۱۱:۳٧ ‎ق.ظ ; سه‌شنبه ۸ دی ۱۳۸۳