زمین لغزش را چگونه بشناسیم؟

زمین لغزش را چگونه بشناسیم؟

زمین لغزش یکی دیگر از خطرهای زمین شناختی است که در برخی از نقاط کشور ما روی داده و خسارات فراوان جانی و مالی بر جای گذاشته است.

به پدیده ی گسیختگی و ناپایداری شیب های خاکی و سنگی در اثر فزونی مؤلفه های جابجایی در راستای شیب بر نیروی ثقل زمین لغزش اطلاق می گردد. این پدیده می تواند در اثر وجود ناپیوستگی های موجود در توده ی خاک یا سنگ، تحریک ناشی از زلزله، تغییرات ایستابی یا بارش های ناگهانی ایجاد شود.

به عنوان مثال، در روز 12 فروردین 1377، بخشی از ارتفاعات آهکی کوه "کی نو" مشرف بر رودخانه "لبد" و روستای "آبی کار" در منطقه ی بازفت استان چهارمحال و بختیاری دچار لغزش شد و حجم عظیمی از توده های سنگ و خاک را بر روستای "آبی کار" ریخت و این روستا را با 55 نفر جمعیت، مزارع و حتی حیوانات کاملاً مدفون ساخت و یکی از غم انگیزترین رویدادهای سال های اخیر را به وجود آورد.

سرزمین ما ایران، با توجه به شرایط زمین شناسی و آب و هوایی از جمله کشورهایی است که شاهد وقوع زمین لغزش های بسیاری می باشد. در حال حاضر سالیانه چندین زمین لغزش بر اثر عوامل گوناگون در نقاط مختلف کشور به وجود می آید و مناطق مسکونی، راه ها و تأسیسات بسیاری را مورد تهدید قرار می دهد.

در برخی از مناطق شهر تهران خصوصاً در ارتفاعات و کنار دره های بزرگ، وقوع زمین لغزش، بسیار محتمل است که از جمله می توان به حادثه ی اخیر در ضلع شمال غربی "دره ی فرح زاد" اشاره نمود که برای تعدادی از شهروندان ما مشکلات و دل نگرانی های جدی ایجاد نموده است.

در اینجا به اختصار اقداماتی را که برای آمادگی در برابر زمین لغزش ضروری است، برای شما بیان می کنیم.

قبل از رویداد:

وضعیت زمین محل سکونت خود را از لحاظ امکان وقوع لغزش مشخص نمایید. برای انجام این کار می توانید از کارشناسان علوم زمین و متخصصان ژئوتکنیک کمک بگیرید و اطلاعات لازم در مورد وضعیت منطقه ی محل سکونت خود را به دست آورید.

سطوح شیب دار نزدیک منزل خود را درخت کاری نمایید و در صورت لزوم دیوارهای حایل را مقاوم بسازید.

در مناطقی که در معرض خطر جریان های گِل و لای هستند، کانال هایی بسازید تا جریان های گِل را از اطراف ساختمان و دیوارها منحرف سازد.

دیوارها و کانال ها را طوری بسازید که جریان های گِل و لای، خساراتی به اموال همسایگان وارد نسازد.

علایم هشدار دهنده ی زمین لغزش را بشناسید

درها و پنجره ها برای اولین بار، گیر می کنند.

ترک های جدیدی بر روی پوشش داخلی دیوارها، بام، دیوارهای خارجی یا پی ها ظاهر می شود.

دیوارهای خارجی و پیاده رو کنار آنها شروع به دور شدن از ساختمان می کنند.

ترک ها و شکاف هایی که به آرامی توسعه پیدا می کنند، بر روی زمین یا روی مناطق سنگفرش شده ظاهر می شوند.

لوله های زیرزمینی می شکنند.

بالا آمدگی و تورم زمین، در پای سطوح شیب دار ظاهر می شود.

حصارها، دیوارهای حایل، دکل ها و درخت ها کج یا جابجا می شوند.

غرشی ضعیف می شنوید که با نزدیک شدن زمین لغزش افزایش می یابد.

شروع جابجایی و حرکت زمین را به یک سمت، احساس خواهید کرد.

نقشه ی خروج از محل

حداقل دو مسیر مطمئن برای خروج در نظر داشته باشید. از آنجا که ممکن است جاده ها مسدود شوند، با سایر اعضای خانواده و دوستان نقشه هایی جهت موارد اضطراری تهیه کنید و آمادگی خود را برای مقابله با زمین لغزش بالا ببرید.

هنگام رویداد:

اگر داخل ساختمان هستید:

اگر فرصت پناه بردن به جای امنی فراهم نیست، داخل ساختمان بمانید و زیر میز یا مبلمان محکم، پناه بگیرید.

اگر خارج از ساختمان هستید:

سعی کنید از مسیر زمین لغزش و جریان های گِل و لای فاصله بگیرید.

به طرف نزدیک ترین زمین بلند در جهت دور شدن از مسیر زمین لغزش بدوید.

اگر توده های سنگ در حال نزدیک شدن بود، به طرف نزدیک ترین سرپناه، نظیر ساختمان یا گروهی از درختان پناه ببرید.

پس از رویداد:

از منطقه ی لغزش دور شوید، زیرا خطر لغزش های بعدی وجود دارد.

به سراغ مجروحین و افراد به دام افتاده در نزدیک محل لغزش رفته و به کمک آنها بشتابید.

به کمک همسایگان و افراد خردسال و از کارافتادگان بروید.

به پیام های رادیو و تلویزیون برای اطلاع از آخرین وضعیت اضطراری گوش فرا دهید.

وضعیت برق، خطوط تلفن، آب و سایر موارد را کنترل کنید و در صورت مشاهده ی آسیب به مراکز مسئول اطلاع دهید.

پی ساختمان، آسیب های وارده به ساختمان و سایر موارد را کنترل کنید.

در زمین های آسیب دیده مجدداً گیاه، بوته و درخت بکارید تا هوازدگی باعث از بین رفتن پوشش سطحی خاک و مستعد شدن منطقه برای سیلاب نگردد.

 

منبع: تبیان

   + سید مجید میر کاظمیان - ۱٠:٠٧ ‎ق.ظ ; پنجشنبه ٢۱ بهمن ۱۳۸٩

بزرگ ترین زمین لغزش تاریخ زمین

بزرگترین زمین لغزش شناخته شده بر روی سطح زمین، زمین لغزش سیمره است که در غرب ایران واقع شده است. این لغزش حدود 10 هزار سال قبل اتفاق افتاده است و در اثر آن حدود 20 کیلومتر مکعب از سنگ های  آهکی میوسن پایینی و ائوسن (سازند آسماری) از یال شمالی تاقدیس کبیرکوه در امتداد صفحات لایه بندی جدا شده و به سمت پایین لغزیده است. بیشترین حرکت قائم در این لغزش حدود 1600 متر بوده است و در این لغزش 50 میلیون تن سنگ جابجا شده است.

صفحه ی لغزش 15 کیلومتر پهنا دارد و واریزه های لغزشی سطحی در حدود 165 کیلومتر مربع را دربر می گیرد. واریزه های حاصل از این لغزش رودخانه ی کرخه را قطع کرده و در سرتاسر کف دره گسترده شده اند. برخی از مواد حاصل از این لغزش تا 14 کیلومتر دورتر حرکت کرده اند.

واریزه های لغزشی پس از سقوط در مسیر رودخانه ی کرخه سدی ساخته و باعث ایجاد یک دریاچه ی بزرگ در پشت این سد شدند (با 39 کیلومتر طول). این دریاچه آنقدر باقی ماند تا بیش از 150 متر رسوب بر روی کف آن انباشته شد (که در حال حاضر این رسوبات محل مناسبی برای چندین هزار هکتار از اراضی کشاورزی محسوب می شود). سپس دریاچه پس از مدتی در سد طبیعی رخنه کرده و بوسیله ی فرسایش کانالی را در آن ایجاد نمود.

به هر حال این زمین لغزش مجموعه ای از لغزش سطح لایه بندی و بهمن سنگی بوده است که در اثر یک زمینلرزه ی بزرگ اتفاق افتاده است.

 

جهت کسب اطلاعات بیشتر در مورد این زمین لغزش به مقالات زیر مراجعه نمائید:

[1] Shoaei, Z. and Ghayoumian, J., 1998, Seimareh landslide, the largest complex slide in the world, In: Moore D. and Hungr O. (editors), Eighth International Congress of the International Association for Engineering Geology and the Environment, Proceedings, Pages 1337-1342.

[2] Harrison, J.V. and Falcon, N.L., 1937, The Saidmarreh Landslip, Southwest Iran, Journal of Geology, Volume 84, pages 42-47.           

[3] Petley, D., 2009, The biggest landslide of them all - Saidmareh, Iran, Dave's Landslide Blog.

 

ترجمه: سید مجید میرکاظمیان

منبع: http://geology.com/records/largest-landslide.shtml

توضیح: جنانچه عکس دیده نمی شود به منبع مراجعه نمائید.

   + سید مجید میر کاظمیان - ۱۱:٤۸ ‎ق.ظ ; سه‌شنبه ۱٢ بهمن ۱۳۸٩

زمین لغزش (Landslide) - بخش دوم

اگرچه زمین لغزش ها اصولا در ارتباط با نواحی کوهستانی شکل می گیرند، اما می توانند در مناطق کم ارتفاع نیز رخ دهند. در مناطق کم ارتفاع، زمین لغزش ها به صورت گسیختگی دیواره ها در خاکبرداری و خاکریزی (حفاری های ساختمانی و راه سازی)، گسیختگی دیواره رودخانه ها، زمین لغزش های گسترش جانبی، فروریختگی توده های انباشته شده از باطله ی معادن (مخصوصا ذغال سنگ)، و تنوع گسترده ای از گسیختگی شیب های مرتبط با معادن روباز رخ می دهد.

 

لغزش ها (Slides):

اگرچه بسیاری از انواع جنبش های توده ای تحت عنوان "زمین لغزش (landslide)" نامیده می شوند، اما از این واژه برای جنبش های توده ای می توان استفاده کرد که در آنها یک مرز گسیختگی مشخص مواد لغزیده را از مواد پایدار لایه های زیرین جدا سازد. دو نوع عمده ی لغزش، لغزش دورانی (rotational slide) و لغزش انتقالی (translational slide) می باشند. انواع مختلف لغزش ها در بخش اول شرح داده شده اند.

 


جریان ها(Flows):

پنج دسته ی اصلی از جریان ها وجود دارند که در موارد بنیادی با یکدیگر متفاوت اند. این جریان ها در بخش قبل شرح داده شدند.

 


اگرچه برای وقوع زمین لغزش ها دلایل چندگانه ای وجود دارد، اما سه عامل اصلی ایجاد زمین لغزش ها در سراسر دنیا عبارتند از:

-         زمین لغزش ها و آّب:

اشباع شدن یا مرطوب شدن شیب ها بوسیله ی آب یک علت اولیه ی وقوع زمین لغزش ها است. این حالت می تواند در اثر یک باران شدید، ذوب برف، تغییر سطح آب زیرزمینی، و تغییر سطح آب در راستای خطوط ساحلی، سد ها و آب بندها، ساحل دریاچه ها، مخازن، کانال ها و رودخانه ها رخ دهد.

زمین لغزش و سیل ارتباط تنگاتنگی با هم دارند زیرا هر دو به بارش، جریان آب، و اشباع شدن زمین توسط آب وابسته اند. به علاوه، جریان های واریزه و روانه های گل معمولا در کانال های آبراهه پرشیب و کوچک رخ می دهند و اغلب با سیل اشتباه گرفته می شوند؛ در حقیقت، این دو رویداد اغلب با هم و در یک ناحیه مشابه اتفاق می افتند.

زمین لغزش ها با ایجاد سد های زمین لغزشی، که باعث بسته شدن دره ها و کانال های آبراهه می شود و مقدار زیادی آب را در پشت سد ذخیره می کند، می توانند باعث ایجاد سیل شوند. با شکستن سد زمین لغزشی سیل به سوی پایین دست به راه می افتد. همچنین واریزه های جامد حاصل از زمین لغزش می توانند انباشته شده و حجم و چگالی جریان آب طبیعی را بالا ببرند و یا با بستن کانال ها و آبراهه ها باعث ایجاد شرایط سیل یا فرسایش محلی می شوند. زمین لغزش ها همچنین می توانند باعث عبور سیلاب از روی مخازن سدها و یا کاهش ظرفیت مخازن برای ذخیره ی آب شوند.

 

-         زمین لغزش ها و فعالیت لرزه ای:

بسیاری از نواحی کوهستانی که مستعد زمین لغزش هستند، دارای سابقه ی نرخ حداقل متوسطی از وقوع زمین لرزه ها در طول تاریخ هستند. رخداد زمین لرزه ها در مناطق شیبدار مستعد زمین لغزش عمدتا احتمال ایجاد زمین لغزش را افزایش می دهد. لرزیدن زمین به تنهایی خود می تواند عامل لغزش باشد و یا ایجاد لرزش باعث انبساط خاک و افزایش نفوذپذیری سریع آب شده و زمین لغزش ایجاد نماید. به عنوان مثال زمین لرزه بزرگ آلاسکا در سال 1964 باعث زمین لغزش گسترده و گسیختگی های دیگر در زمین گردید که علت بسیاری از خسارات مالی در جریان این زمین لرزه بود. {در ایران نیز که از نظر لرزه خیزی فعال به شمار می رود، بسیاری از زمین لغزش ها در ارتباط با زمین لرزه ها شکل گرفته اند که از آن نمونه می توان به بزرگ ترین زمین لغزش تاریخ جهان در تاقدیس کبیرکوه و موسوم به سیمره اشاره کرد}. جریان های سنگ افت (rockfall) گسترده نیز بوسیله ی سست شدن سنگ ها در نتیجه ی لرزش زمین شکل می گیرند. { در جریان زمین لرزه ی رودبار بسیاری از روستاهای کوهستانی در اثر همین جریان های سنگ افت آسیب های فراوان دیده و بعضا تا صد در صد تخریب شدند}. در سرتاسر جهان تاکنون زمین لغزش های مرتبط با زمین لرزه ها جان انسان های بسیاری را گرفته و ساختمان های زیادی را نابود کرده است.

 

-         زمین لغزش ها و فعالیت آتشفشانی:

زمین لغزش هایی که در اثر فعالیت های آتشفشانی ایجاد می شوند یکی از مخرب ترین انواع لغزش ها هستند. گدازه های آتشفشانی می توانند برف را به سرعت ذوب نموده و باعث ایجاد ملقمه ای از سنگ، خاک، خاکستر و آب شوند. این ملقمه به صورت سیل با سرعت بالا بر روی دامنه های شیبدار آتشفشان به سوی پایین حرکت می کند و هر چیزی را در مسیرش تخریب می نماید. این جریان های واریزه ای آتشفشانی (لاهار) تا فواصل دوردست نیز می رسند و از زمانی که دامنه های آتشفشان را ترک می کنند همه ی ساختمان ها را تا زمین های هموار اطراف آتشفشان نابود می کنند. به عنوان مثال فوران کوه سنت هلن واشنگتن در سال 1980، یک زمین لغزش بزرگ را بر روی یال شمالی آتشفشان به راه اندخت که بزرگترین زمین لغزش در امریکا لقب گرفت.

 


چگونه اثر زمین لغزش ها را کاهش دهیم؟

آسیب پذیری در برابر خطر زمین لغزش تابع موقعیت مکانی، نوع فعالیت انسانی و فراوانی رخدادهای زمین لغزش است. تاثیر زمین لغزش بر روی انسان ها و ساختمان ها می تواند بوسیله ی اجتناب کامل از نواحی زمین لغزشی، و یا بوسیله ی محدود کردن، منع کردن، یا تحمیل شروط خاص برای فعالیت در محدوده های خطر لغزشی کاهش داده شود. دولت های محلی می توانند از طریق سیاست های کاربری زمین و اعمال مقررات اثرات زمین لغزش را کاهش دهند. افراد نیز می توانند با افزایش اطلاعات خود نسبت به مخاطرات گذشته و تاریخی و آموزش نحوه ی مقابله با این خطرات و همچنین کسب اطلاعات مربوط به زمین لغزش ها و مناطق مستعد از مراجع ذی صلاح خود را از معرض این خطرات مصون بدارند. همچنین می توان از خدمات حرفه ای یک زمین شناس مهندسی، یک مهندس ژئوتکنیک یا یک مهندس عمران که می توانند به طور صحیح استعداد خطر وقوع زمین لغزش را در یک مکان ارزیابی نمایند، کمک گرفت.


با اجتناب از ساختمان سازی بر روی شیب های تند و  مستعد لغزش، یا بوسیله ی پایدار سازی شیب ها می توان خطر زمین لغزش ها را کاهش داد. با جلوگیری از بالا رفتن سطح آب زیرزمینی در توده ی مستعد لغزش بوسیله ی 1) پوشاندن محدوده ی زمین لغزش با یک غشاء نفوذناپذیر 2) هدایت و دور کردن آبهای سطحی از محدوده ی مستعد لغزش 3) زهکشی آب زیر زمینی و خارج کردن آن از محدوده ی مستعد لغزش و 4) به حداقل رساندن آبیاری سطحی، می توان پایداری آن را افزایش داد. همچنین می توان به کمک یک ساختمان محافظ (مانند یک دیوار) و یا اجرای پله های (berm) خاکی یا سنگی در پنجه ی زمین لغزش و یا برداشتن توده های خاکی و سنگی از بالای شیب، پایداری شیب ها را افزایش داد.

ترجمه: سید مجید میرکاظمیان

منبع: سایت ژئولوژی

   + سید مجید میر کاظمیان - ۱:٠٠ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ٦ بهمن ۱۳۸٩