مطالعات زمین شناسی بیمه کننده پروژه ها

داشتم نگاهی به پروژه های مهندسی بزرگ ساخته شده و در حال ساخت دنیا می انداختم و به بررسی عوامل طراحی ، مشاوران و پیمانکاران این طرح ها می پرداختم. چیزی که در مورد تمامی این پروژه ها  فارغ از بزرگی یا کوچکی آنها جالب توجه بود، مطالعات کاملا جدی و تخصصی و مشاوران حرفه ای آنها بود که با بودجه های کلان برای مطالعات فاز یک و دو پیش از ساخت هر پروژه به بررسی همه جانبه از جمله زمین شناسی محل پروژه پرداخته می شود. در کنار هر پروژه مهم و بزرگ و حتی پروژه های کوچک تر زمین شناسان خبره به کار گرفته شده و به مهندسین طراح مشاوره می دهند. چیزی که متاسفانه در پروژه های عمرانی ما اصلا شناخته شده نبوده و تنها در برخی از آنها به ارائه گزارش هایی سطحی و برای جلب رضایت کارفرما بسنده می شود.

سال های سال است که زمین شناسی  بالاخص زمین شناسی مهندسی در دانشگاه های کشور تدریس می شود و فارغ التحصیلان زیادی را به جامعه مهندسی کشور تحویل می دهد، اما متاسفانه کمتر از آنها در پروژه های مملکت استفاده می شود و کمتر پروژه ای را می توان دید که از یک تیم قوی زمین شناسی برخوردار باشد و این تیم بتواند با مطالعات خود به مهندسین طراح جهت اعمال استاندارد ها و تغییرات احتمالی در طرح و ایمن سازی بیشتر آن کمک کرده و مشاوره دهند.

ترس از بالا رفتن هزینه های احتمالی در طرح ها یکی از دلایل کارفرمایان برای استفاده نکردن از یک تیم مجرب زمین شناس است. در حالی که به کار گیری زمین شناس برای طرح نه تنها هزینه نیست بلکه سرمایه گذاری و نوعی بیمه کردن طرح به حساب می آید که هزینه در مقابل بازده آن در آینده و پایداری طرح مورد اجرا قابل احتساب نیست.

ساختار های تکتونیکی، چین ها، گسل ها، لرزه خیزی منطقه، سیل و سایر بلایای طبیعی، لایه های زمین، آب های جوی و زیر زمینی، پدیده های فرونشست، روانگرایی، کارست، لند اسلاید،  بیابان زایی و تپه های شنی، مواد و مناطق تشعشع زا و هزاران عوامل زمین شناسی دیگر تهدید کننده پروژه ها و سازه های دست بشر هستند و چنانچه توسط یک زمین شناس پیش از اجرای یک طرح مورد توجه قرار نگیرند می توانند هزینه های بسیار گزافی را به کارفرمایان پروژه تحمیل کرده و حتی پروژه را با شکست همراه کنند. از این دست پروژه های فراوانی را می توان در ممکلت خودمان یافت ، بزرگراه شهید کلانتری بر روی دریاچه ارومیه، سد پانزده خرداد، شهر سازی بدون توجه به آیین نامه های زلزله، برداشت های بی رویه از آب های زیر زمینی، پل ها و تونل های تخریب شده، روستا ها و شهر های سیل زده، سد های تخریب شده و... نمونه هایی از همین بی توجهی به علم زمین شناسی  و استفاده نکردن از مشاوران زمین شناسی است.

خوشبختانه در سال های اخیر توجه به این امر از سوی پروژه های دولتی کمی جدی تر گرفته شده است و ارائه گزارش های زمین شناسی و لرزه خیزی قبل از اجرای پروژه ها به صورت اجباری در آمده است. اما استفاده از این گزارش ها در طراحی ها نیز می بایست از سوی مهندسان طراح کمی جدی تر گرفته شود و آشنایی آنها با علوم زمین باید بیشتر از قبل شود. حل این معضل به عهده واحد های دانشگاهی است که علاوه بر جدی گرفتن زمین شناسی برای مهندسین عمران می باید طرح دروس زمین شناسی را با توجه به نیاز این مهندسین ارائه کنند تا به صورتی کاملا کاربردی مورد استفاده آنها در طراحی سازه ها قرار گیرد.

امید است استفاده از علم و دانشمندان زمین شناسی در پروژ های ملی و حتی پروژه های کوچکتر مورد توجه جدی مسئولان ذی ربط قرار گیرد تا از حوادث، تلفات، ضرر های مالی و جانی در آینده جلوگیری شود.


   + سید مجید میر کاظمیان - ۱٠:۳٥ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ۳٠ اردیبهشت ۱۳۸۸