وارونگی(واژگونی) هوا

به بهانه ی حال و هوای این روزهای تهران و آلودگی بیش از حد که ماحصل فعالیت های  مخرب ساکنین این شهر و کارخانه های اطراف آن است به بررسی پدیده ی وارونگی هوا و آلودگی هوا در زیر پرداخته ایم. متاسفانه مردم و مسئولان شهری تهران دانسته یا نادنسته به دست خود در حال نابودی خود و شهرشان هستند. فجایع زیست محیطی  زیادی در استان تهران در حال رخ دادن است. زمان زیادی از آن نمی گذرد، به یاد داریم بارش برف و باران را، به یاد داریم آسمان آبی را، و به یاد داریم هوای سالم و پاک را.

انواع و اقسام بیماری های تنفسی، انواع سرطان ها، بیماری های قلبی و عروقی، و ... تنها  بخشی از بلایی است که مردم تهران به سر خود می آوردند. آیا افرادی را می شناسید که به دست خود در حال قتل خود باشند؟ به اتومبیل های تک سرنشین، به موتور سیکلت های فراوان، به اتوبوس ها و مینی بوس ها دود زا، به کارخانه های صنعتی و سیمان و پتروشیمی، به قطع بی رویه درختان و ... بنگرید.

مردم تهران در حال قتل خود می باشند!

مطالب این بخش از سایت های مفیدی برداشت شده است که در بخش منابع به آنها اشاره شده است.

 

وارونگی هوا (Inversion) حالت غیر عادی در جو  می باشد که در آن میزان افت دما منفی است یعنی دما به ازای افزایش ارتفاع از سطح زمین به جای کاهش افزایش می یابد . شرایط جوی مختلفی منجر به حالت وارونگی می شود . در این حالت لایه ای از هوای گرم هوای سردتر از خود را می پوشاند و چون هوای سرد سنگین تر است و نمی تواند صعود کند هر گونه آلودگی که در زیر واژگونی تخلیه شود محبوس می ماند و پخش و پراکنده نخواهد شد . واژگونی دما ممکن است در هر ارتفاعی از سطح زمین روی دهد .

واژگونی در نزدیکی سطح زمین اهمیت بسزایی دارد زیرا که دود و دوده منتشره از دودکش وارونگی هواهای خانگی و آلاینده های خروجی از اگزوز خودروها را محبوس می کند  و اگر در ارتفاع بین 150  تا  900  متری سطح زمین رخ دهد می تواند مواد تخلیه شده از تمام دودکش ها بجز دودکش های بسیار بلند نیروگاه های خیلی بزرگ را محبوس کند .

واژگونی معمولا در درّه ها یا مناطق گود و محصور در میان ارتفاعات که در آن ها زمین به هنگام شب بر اثر تاباندن گرمای خود سرد می شود و در نتیجه هوای مجاور آن نیز سرد می شود و هوای سرد به نواحی پست تر حرکت می کند روی می دهد و این واژگونی را ناشی از جریان باد فرورو می دانند. در شرایط اضطراری ممکن است لازم باشد که فرایندهای صنعتی و تمام منابعی را که آلودگی ایجاد می کنند تا زمانی که واژگونی از بین نرفته است متوقف و تعطیل کرد . این پدیده درعمل ممکن است به چندین شکل برحسب شرایط جغرافیایی و هوا شناختی مختلف بروز کند . پدیده مربوط به شهرهای صنعتی به وجود آمدن جزیره گرم  heat island  است . جزیره گرم بیشتر در هنگام شب یا بامداد ایجاد می شود و علت آن وجود لایه هوای داغ در ارتفاعی در سطح ساختمانها یا دودکش ها است . هوای این لایه هم از هوای لایه زیرین خود و هم از هوای بالاتر از خود گرمتر است . این جزیره ممکن است   5 تا 7 درجه سانتی گراد گرم تر از هوای مجاور سطح زمین باشد و می تواند هر آلودگی تخلیه شده در قسمتهای زیرین خود را حبس کند. جزایر گرم گنبدی شکل هستند و ممکن است در حوالی ظهر هنگامی که دما افزایش می یابد از بین بروند .

 عواملی که در ایجاد وارنگی هوا موثرند به قرار زیر می باشند:
1- وجود هوای سرد و خشک که باعث جذب تشعشع جزئی حرارت زمین می گردد.
2- آسمان صاف و بدون ابر که عمل تشعشع را سرعت می بخشد.
3- شب های طولانی که سبب می شود که طول مدت تشعشع بنفش از تابش آفتاب باشد.
4- هوای آرام و بدون باد که باعث عدم تداخل هوای سرد و گرم شود.
عوامل ذکر شده بالا باعث می شود که هنگام شب تشعشع شدید شده و سطح زمین به سرعت حرارت خود را از دست بدهد و خیلی زود سرد شود. در این هنگام هوای سرد طبقه پائین جو به طرف سطح زمین حرکت می کند و بدین ترتیب سردتر از طبقه فوقانی خود می شود هوای گرم شبهای کوتاه با دو وجود ابرومه از عواملی هستند که قانع وارنگی هوا می شوند.


فلزات سنگین نیز از دیگر مواد سمی هستند که می توانند به شدت منجر به آلوده شدن هوا شوند. این فلزات عبارتند از: کادمیم (Cd)، سرب (Pb) و جیوه (Hg)


آلودگی هوا و رسیدن آن به سطوح بحرانی پدیده ای نگران کننده است که سلامت شهروندان را به خطر می اندازد. به همین علت جامعه جهانی در تلاش برای مبارزه با این پدیده از طریق اجرای راهکارهای بلندمدت و مقابله در موقعیتهای فوق العاده است.

به گزارش مهر، این روزها شهر تهران همچون سالهای گذشته با افزایش سطح آلودگی هوا مواجه شده است. این پدیده بحرانی در سالهای اخیر در اوج تابستان و بسیاری از روزهای پاییز و زمستان پایتخت ایران را درگیر می کند. به همین منظور گروه فناوریهای نوین خبرگزاری مهر در گزارشی جامع به موضوع آلودگی هوا و راهکارهای پیشگیری از آن از جنبه علمی را مورد بررسی قرار می دهد.

آلودگی هوا یا آلودگی جوی اصطلاحی است که تمام عوامل فیزیکی، شیمیایی و زیستی را در بر می گیرد که ویژگیهای طبیعی جو (اتمسفر) را تغییر می دهند.

مهمترین آلاینده های جوی
 
منوکسید کربن (CO)
اکسید نیتروژن (Nox)
اکسید گوگرد (SOx)
هیدروکربورها (CxHy)
ذرات معلق (PTS)
ازون (PTS)
 
برای تمام این مواد به استثنای هیدروکربورها یکسری مقرراتی وجود دارند که این مقررات محدودیتهایی را برای استانداردسازی "کیفیت هوا" ارائه می کنند. این محدودیتها با شرایط سلامت انطباق دارند و در صورتی که شاخصهای این مواد از سطح این استانداردها فراتر رود این آلاینده ها می توانند به شدت سلامت عمومی را در معرض خطر قرار دهند.
 
منابع انتشار آلاینده ها
 
خدمات حمل و نقل عمومی
نیروگاههای ترموالکتریک
صنایع
مصارف خانگی
کشاورزی و شیلات
 
کشاورزی و شیلات مهمترین منابع انتشار منوکسیدکربن، هیدروکربورها، اکسید نیتروژن و ذرات معلق هستند درحالی که صنایع و نیروگاههای ترموالکتریک مسئولان اصلی انتشار دی اکسید گوگرد به شمار می روند. زمانی که این مواد در اتمسفر منتشر می شوند مواد سمی با جریان هوا به مناطق دورتر حداکثر تا فاصله هزار کیلومتر منتقل می شوند.
 
فلزات سنگین
 
فلزات سنگین نیز از دیگر مواد سمی هستند که می توانند به شدت منجر به آلوده شدن هوا شوند. این فلزات عبارتند از: کادمیم (Cd)، سرب (Pb) و جیوه (Hg)
 
آلودگی هوا در مراکز شهری
 
بی شک ترافیک وسایل نقلیه موتوری و سیستمهای گرمایشی خانگی بزرگترین عوامل آلودگی هوا در شهرها به شمار می روند. به خصوص، وسایل نقلیه به سبب سطح بالای انتشار مواد آلاینده آنها در محیطهای با ترافیک سنگین نقش مرکزی در وضعیت نامناسب هوای شهرهای بزرگ ایفا می کنند.
 
به ویژه در دوره زمستان اغلب به دلیل پدیده های وارونگی گرمایی که موجب می شود هوای سرد در سطوح پایین انباشته شده و مانع رقیق شدن گازهای سمی شود ترافیک سنگین می تواند کیفیت هوا را به شدت در معرض خطر قرار دهد.
 
سطح آلودگی هوا در مراکز شهری می تواند هم با نوسانات فصلی و هم با نوسانات روزانه مورد بررسی قرار گیرد. برای مثال SO2 با گرمای ساختمانها ارتباط دارد. از آنجا که حداکثر پیک سیستمهای گرمایشی در دوره زمستان است بنابراین سطح این گاز در اتمسفر در دوره فصلی زمستان افزایش می یابد. درحالی که اوزن با "مه دود فتوشیمیایی" ارتباط دارد و بنابراین تمرکز این گاز در فصل تابستان و در ساعات میانی روز به حداکثر میزان خود می رسد.
 
این درحالی است که گازهای منوکسید کربن و منوکسید نیتروژن با پیک فصلی ارتباطی ندارند بلکه به تغییرات روزانه وابسته اند که یکی از مهمترین دلایل این تغییرات روزانه، سطح ترافیک وسایل نقلیه در ساعات مختلف روز است.
 
اثرات آلودگی هوا بر روی سلامت شهروندان
 
نتایج نامطلوب آلودگی هوا بر روی سلامت شهروندان پس از چند موردی که در نیمه اول قرن گذشته به ثبت رسیدند به شدت مورد ملاحظه قرار گرفتند. از این موارد می تواند به آلودگی بسیار وخیم سال 1952 لندن اشاره کرد که در ادامه آن بیش از چهار هزار مورد مرگ و بیش از دو هزار مورد بستری در بیمارستان به دلیل بیماریهای دستگاه تنفسی به ثبت رسید.
 
در این آلودگی بزرگ، ذرات گرد و غبار و اکسید گوگرد مهمترین مواد آلاینده بودند اما امروز تمرکز این مواد در جو بسیار پایین آماده است. اما این مواد همچنان می توانند برای سلامت جمعیت نگران کننده باشند.
 
در دو فصل تابستان و زمستان گازهایی که از اگزوز خودروها منتشر می شوند (منوکسید کربن، دی اکسید نیتروژن، سرب، بنزن، ذرات گرد و غباری که از خودروها روی آسفالت را می پوشانند) همراه با آلاینده هایی که از رسوبات صنعتی تولید می شوند به شدت سلامت عمومی را به خطر می اندازند.
 
کودکان، سالمندان، بیماران قلبی، بیماران تنفسی و زنان باردار در مقولات با فاکتورهای خطر می گیرند و بنابراین در روزهایی که سطح مواد آلاینده جوی از استاندارد بالاتر می رود باید از تردد در مراکز شهری خودداری کنند.
 
در شهرها
 
مشکل آلودگی باید و می تواند از طریق سیاستهای درست حمل و نقل حل شود. برای مثال، با سرمایه گذاریهای صحیح در بخش حمل و نقل عمومی می توان به طور کامل از تردد خودروهای شخصی در طول روز برای رفتن به محل کار جلوگیری کرد. از دیگر راهکارهایی که می توانند از آلودگی هوا در روزهای بحرانی بکاهد می توان به موارد زیر اشاره کرد:
 
1- اجتناب از سفرهای غیرضروری در طول روزها و ساعات پر ترافیک
 
2- انتخاب مسیرهای با حداقل سطح ترافیک به طوری که حرکت در مسیر مورد نظر روان باشد
 
3- انتخاب مسیرهایی که از میان پارکها و باغهای عمومی عبور می کند و رسیدن به مقصد به صورت پیاده و یا سوار بر دوچرخه
 
4- اجتناب از فعالیتهای ورزشی (برای مثال دویدن) در مناطق با ترافیک سنگین

5- اجتناب از بردن کودکان کم سن، به ویژه پیاده یا با کالسکه در خیابانهایی که ترافیک سنگین است
 
6- خاموش کردن موتور خودرو و بالاکشیدن شیشه پنجره ها در زمانی که خیابان در اثر ترافیک سنگین مسدود شده است

7- اجتناب از خروج از منزل در ساعات بحرانی (12 تا 17) به ویژه برای افراد دارای فاکتورهای خطر
 
رژیم غذایی
 

1- در روزهایی که سطح آلودگی هوا به مرحله بحرانی می رسد خوردن میوه و سبزیجات تازه که محتوی ویتامینهای مختلف هستند توصیه می شود. ویتامینها با رادیکالهای آزاد مقابله می کنند. مواد آلاینده قادرند سطح رادیکالهای آزاد را افزایش دهند.
 
2- محدود کردن مصرف نمک
 
3- عادت دادن کودکان به خوردن سیر، پیاز و تره فرنگی. هرچند ممکن است بوی این مواد آزاردهنده باشد اما این سبزیجات محتوی میزان زیادی گوگرد هستند و بنابراین می توانند از موکوس (مخاط) دستگاه تنفسی محافظت کنند.
 
4- نوشیدن زیاد آب که به کلیه ها کمک می کند املاح اضافی از بدن خارج شوند.
 
5- اجتناب از خرید میوه و سبزیجات تازه از وانتهایی که در کنار خیابانها محصولات خود را به فروش می رسانند و یا مغازه هایی که سبزیجات خود را در بیرون از مغازه و در مسیر عبور خودروها می گذارند.
 
علائمی که نشان دهنده مشکلات سلامتی ناشی از آلودگی هوا هستند
 
آلودگی جوی می تواند موجب سوزش چشمها، گلو و ریه ها شود. قرمز شدن چشمها، سرفه و احساس تنگی قفسه سینه از علائم شایع در زمان افزایش سطح آلودگی هوا به شمار می روند.
 
روش پکن در مقابله با آلودگی هوای شهری
 
به گزارش مهر، پکن از ابتدای سال 2006 با هدف کاهش آلودگی هوا در این شهر تصمیم گرفت 13 هزار تاکسی فرسوده را از رده خارج کند و به جای آنها خودروهایی را وارد سیستم تاکسیرانی کند که به استانداردهای انتشار "یورو- 3" احترام می گذارند. همچنین دو هزار اتوبوس را بازنشسته کرد. درحقیقت گازهایی که از اگزوز وسایل حمل و نقل عمومی  خارج می شوند اولین دلیل آلودگی شدید شهری است. در نیمه اول سال 2006 انتشار دی اکسید کربن در چین 2/4 درصد نسبت به دوره مشابه در 2005 رشد داشت. این استانداردهای جدید توانستند 30 درصد از مواد آلاینده ناشی از وسایط نقلیه موتوری را کاهش دهند.
 
آلودگی جوی به توسعه خود ادامه می دهد
 
آلودگی جوی از دیدگاه رسانه ها و افکار عمومی همچنان یکی از خطرناکترین موضوعات هم برای محیط زیست و هم برای سلامت انسان بشمار می رود.
 
در این راستا، آژانس فضایی اروپا (اسا) بر روی ماهواره Envisat یک حسگر کنترل شاخص گازهای آلاینده به نام Sciamachy را نصب کرد. اطلاعات جمع آوری شده توسط این حسگر نشان می دهد که بین سالهای 2003 تا 2009 سطح دی اکسید کربن در اتمسفر حدود دو قسمت در میلیون (ppm) افزایش داشته است.
 
محققان دانشگاه برمن آلمان با استفاده از این اطلاعات موفق شدند نقشه ای از جزئیات آلودگی جوی زمین و توزیع گازهای گلخانه ای در سطح جهانی را ارائه کنند.
 
همچنین نتایج یک تحقیق جدید در دانمارک نشان می دهد که آلودگی جوی حاصل از اگزوز خودروها می تواند منجر به بروز سکته مغزی و بیماریهای ریوی چون برونشیت و آسم شود.
 
5 راهکار ضروری
 
انجمن ریه آمریکا در گزارشی نشان داد که با ایجاد 5 تغییر اساسی در سیاستگذاریهای دولتها می توان هوایی را که در آن تنفس می کنیم پاک تر و سالم تر کرد. این 5 راهکار عبارتند از:
 
1- تمیز کردن نیروگاههای ترموالکتریک از کربن
 
2- تقویت مقررات کنترل اوزن هوا

3- تمیز کردن کشتیها. کشتیها و ناوهای باری و تمام وسایط موتوری که در آبهای دریاهای دنیا در ترددند میزان بسیار زیادی مه دود منتشر می کنند. این مه دودها از اکسید نیتروژن، دی اکسید گوگرد، دی اکسید کربن و فلزات سنگین و ذرات معلق تشکیل شده اند.
 
4- بهبود شبکه کنترل آلودگی هوا
 
5- به کارگیری مقرارت مناسب موجود که اغلب مورد استفاده قرار نمی گیرند. در حقیقت در اجرای بسیاری از این مقررات، تصمیم گیریهای سیاسی و اقتصادی جای تصمیم گیریهای علمی را گرفته اند و بنابراین به مقرراتی که برپایه دستاوردهای علمی برای مقابله با آلودگی هوا تنظیم شده اند احترام گذاشته نمی شود.

 

منابع: دانشنامه رشد، وبلاگ سرزمین سبز ، سایت عصر ایران و وبلاگ طبیعت در حرکت

   + سید مجید میر کاظمیان - ۱:۳۱ ‎ب.ظ ; دوشنبه ۸ آذر ۱۳۸٩