نوواکولیت (Novaculite) چیست؟

 

نوواکولیت (ساوسنگ) یک سنگ سیلیسی متراکم٬ سخت و ریز دانه است که خاستگاه آن خرده های صدف می باشد. این سنگ از نهشت رسوبات در محیط دریایی که ارگانیسم هایی مانند دیاتوم ها (جلبک تک سلولی که یک پوسته سخت از جنس دی اکسید سیلیس را با ترشحات بدنش می سازد) در آب آن به وفور وجود دارند شکل می گیرد. زمانی که دیاتوم ها می میرند پوسته ی سیلیسی آنها به کف دریا سقوط می کند. در برخی مناطق این پوسته های دیاتوم ها جزء اولیه سازنده رسوبات بستر دریا هستند.

در جریان دیاژنز (سنگ شدن)٬ این دی اکسید سیلیس پوسته ی دیاتوم ها به کانی کلسدونی ( یک سیلیس ریزبلور) تغییر شکل می دهد. در این حالت به سنگ٬ چرت (chert) گفته می شود. چرت در اثر ادامه سنگ شدگی و یک دگرگونی درجه پایین تبدیل که نوواکولیت می شود. این عمل باعث تبلور دوباره کانی کلسدونی و تبدیل آن به دانه های کوارتز ریزبلور می گردد.

 

 

دو تفاوت اولیه چرت و نوواکولیت عبارتند از:

  1. سنگ چرت عمدتا از کانی کلسدونی تشکیل شده در حالی که نوواکولیت بیشتر از دانه های کوارتز ریزبلور
  2. چرت یک سنگ رسوبی است ولی نوواکولیت٬ چرتی است که تحت سنگ شدگی شدید و دگرگونی درجه پایین قرار گرفته است.

مشخصات فیزیکی نوواکولیت:

-         رنگ: معمولا سفید٬‌ خاکستری تا سیاه است. زمانی که سنگ ناخالصی داشته باشد٬ به سایر رنگ ها - قهوه ای٬ قرمز٬ صورتی٬ آبی - دیده می شود.

-         جلا: معمولا جلای خاکی دارد زمانی که متخلخل است. نمونه ی کم تخلخل آن جلای چرب دارد.

-         شفافیت: نیمه شفاف تا مات مقاطع نازک

-         رخ: فاقد رخ می باشد

-         سختی موهس: 7

-         وزن مخصوص: 2.7 – 2.5

-         وجه مشخصه: خرده صدف٬ جلای شیشه ای٬‌ سختی

-       ترکیب شیمیایی: دی اکسید سیلیس (SiO2). برخی نمونه ها تا 99٪ از دی اکسید سیلیس تشکیل شده اند در حالی که برخی نمونه ها حاوی کربنات بالا تا 30٪ هستند.

کاربرد:

  • انسان های نخستین در امریکا و اروپا از این سنگ به عنوان ابزار برش و یا اسلحه استفاده می کرده اند.

 



  • مصالح ساختمانی و راهسازی: از این سنگ به عنوان بالاست در مسیر های راه آهن و به عنوان بیس در بستر راه استفاده می شود. البته به دلیل خاصیت سایندگی بالای این سنگ از خرده های آن در بتون و آسفالت استفاده نمی شود.
  • استفاده در نسوز ها: به دلیل مقاومت گرمایی بالای این سنگ از آن در مواد نسوز استفاده می شود. همچنین در شیشه های نشکن و پیرکس ها به کار می رود.
  • در صنایع پلاستیک٬ لاستیک٬ رنگ٬ و...
  • در پرداخت فلزات٬ سمباده٬ تراش سنگ های قیمتی و ...
  • به دلیل تخلخل بالا و نداشتن درز و ترک در برخی نقاط به عنوان سنگ مخزن نفت عمل کرده است.
  • استفاده در تست کیفیت طلا: از صفحات سنگی سیاهرنگ نوواکولیت به عنوان پایه ی کار در تست طلا استفاده می شود چرا که تیزاب سلطانی که حلال طلاست بر روی آن اثر ندارد.

منبع: سایت  ژئولوژی دات کام

ترجمه: سید مجید میرکاظمیان

تذکر: انتشار این مطلب در سایر سایت ها با ذکر منبع و نام مترجم مجاز است.

   + سید مجید میر کاظمیان - ٩:۳٠ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ٢٩ آذر ۱۳٩۱